Skip navigation

Tag Archives: Rotterdam

ROTTERDAM – De stad Rotterdam lijkt het eerste slachtoffer te worden van de diplomatieke ruzie tussen China en Nederland over de bouw van een aantal duikboten voor Taiwan. Uit onvrede over de order aan Rijn-Schelde Verolme (RSV) laat de grootste rederij van China zijn schepen niet langer gebruik maken van de dokken in de haven van Rotterdam. Ook Shell is het slachtoffer van een boycot na de duikbotenaffaire.

Scheepsbouwer RSV wordt zelf ook getroffen door de boycot. Het bedrijf is met de werven van Wilton-Feyenoord en de Rotterdamse Droogdok Maatschappij (RDM) de grootste partij op de scheepsreparatiemarkt. De boycot zou jaarlijks het werk aan tweehonderd Chinese schepen kunnen schelen.

De directie van de China Ocean Shipping Company laat weten dat het geen loos dreigement is. De lokale directeur Vos, laat in De Volkskrant weten, dat het vrachtschip Xing Ming na een aanvaring op de Westerschelde is uitgeweken naar Hamburg voor reparaties. Het schip heeft de vracht gelost in Rotterdam, daarna wat noodreparaties laten uitvoeren bij wat kleinere werven, om zo naar Duitsland te kunnen varen.

Duikboten

De duikbotenaffaire draait om de Taiwanese order voor twee duikboten uit de Walrus-klasse bij de Rotterdamse scheepswerven van RSV. China ziet Taiwan nog altijd als een afvallige provincie.

De Nederlandse overheid heeft voorlopig toestemming gegeven voor de lucratieve deal (450 miljoen gulden). Door de situatie in de scheepsbouwsbranche zou deze deal RSV voor de komende jaren overeind houden. Mogelijk gaat er ook personeel van RSV naar Taiwan om daar mensen op te leiden.

Handel

Vooralsnog gaat de import en export van Chinese handel via Rotterdam wel door. Vos zegt in de Volkskrant dat de China National Chartering Corporation, die over alle handel van en naar China gaat, nog niet gereageerd heeft op de duikbotenaffaire.

Rotterdam is tot nu toe de belangrijkste doorvoerhaven voor Chinese goederen, maar volgens Vos is de handel vrij simpel om te leiden via Hamburg of Bremen. Ook uitwijken naar België is een optie.

Shell

Oliebedrijf Shell is ook slachtoffer van de Chinese boycot. Het bedrijf was tot voor kort in verregaande onderhandelingen over de bouw van een smeeroliefabriek in de Chinese provincie Shanxi. Een woordvoerder van de Chinese ambassade maakte vandaag duidelijk dat alle gesprekken zijn stopgezet en dat ‘het onder huidige omstandigheden geen aanbeveling verdient de werkzaamheden voort te zetten’.

Shell wordt extra getroffen omdat vrijwel alle Chinese vliegtuigen gebruik maken van kerosine van Shell. Ook die verkoop zou nu in gevaar komen.

Hoeveel de handelsboycot Shell gaat kosten, kan het oliebedrijf niet zeggen. Verder laat Shell weten het Chinese besluit zeer te betreuren.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Zorgen

Burgemeester Van der Louw van Rotterdam heeft opnieuw zijn zorgen uitgesproken over de gevolgen van de duikbootaffaire. Hij leidde twee jaar geleden nog een Rotterdamse delegatie naar China.

In de aanloop naar de duikbotenorder aan RSV werd Van der Louw nog gevraagd om advies te geven. Hij heeft geadviseerd om af te zien van de order.

Volgens Van der Louw is de werkgelegenheid die de duikbootorder aan Taiwan tijdelijk oplevert minder belangrijk dan het verlies aan werkgelegenheid dat in ons land kan ontstaan door de Chinese boycot.

Volgens het stadsbestuur van Rotterdam zou de Chinese boycot wel eens vijfhonderd banen kunnen kosten in Rotterdam. Het laden en lossen van de Chinese schepen levert in de Rotterdamse haven zo’n 50 tot 60 miljoen euro op.

Stukgoedbedrijven als Müller Thomson, Multi Terminals en Kroonvlag zouden de hardste klappen opvangen. Maar ook bulkgoedondernemingen zoals Graan Elevator Maatschappij en Frans Swarttouw zouden getroffen worden door de boycot.


Hoe ging het verder?

In de dagen daarna dreven de Chinezen de situatie nog verder op de spits. Op 28 januari lekt uit dat China in gesprek is met Antwerpen en Zeebrugge over de verplaatsing van alle handel. Op diezelfde dag komt ook naar buiten dat chemicaliën, bestemd voor China, niet meer via Rotterdam mogen komen.

Van der Louw is achter de schermen druk bezig met lobbyen. Hij schrijft een brief aan zijn Chinese collega in zusterstad Shanghai, waarin hij zijn excuses aanbied voor de duikbotenorder. Ook spreekt hij de hoop uit dat de duikbotenaffaire niet ten koste gaat van de band tussen de twee steden.

De zo gekoesterde stedenband met Shanghai wordt vervolgens door de Chinezen in de ijskast gezet.

Meer Nederlandse bedrijven kregen te horen dat er opdrachten uit China geschrapt werden, zoals Philips en Martinair.

Politieke weerstand

Ook in politiek Den Haag groeit de weerstand tegen de deal. Nederland heeft op papier geen banden met Taiwan, maar wel met de volksrepubliek. Alleen al op dat vlak zou het opmerkelijk zijn dat de overheid de deal laat doorgaan.

De oppositie wordt vooral gevoerd door D66-leider Laurens-Jan Brinkhorst. Een poging vlak voor kerst om de toestemming voor de bouw tegen te houden haalde het niet met een miniem verschil (75-74).

Maar als begin februari duidelijk is wat de gevolgen zijn van de Chinese boycot, gaat het CDA overstag. Er wordt een motie aangenomen waarin het kabinet wordt opgeroepen om af te zien van de RSV-order.

Die motie wordt niet opgepakt door Van Agt, omdat het ‘te laat zou zijn’. China riep zijn ambassadeur terug uit Nederland en zette de Nederlandse ambassadeur het land uit.

De gevolgen van de duikbotenaffaire zijn aanzienlijk. Premier Van Agt liet later weten dat Nederlandse bedrijven voorlopig achteraan in de rij zouden staan als het ging om Chinese orders. Vooral de scheepsbouwers worden hard geraakt, want bijna vijf jaar komen er geen tot vrijwel geen nieuwe opdrachten binnen. Japanse bedrijven nemen de rol van Nederland over.

Door een grote overcapaciteit in de scheepsbouwbranche, gaat het lange tijd niet goed in de bedrijfstak. Ook met RSV kwam het niet goed. Het bedrijf ging zich in de jaren ’80 steeds meer toeleggen op andere branches, zoals de bouw van centrales en machines. In 1983 werd uitstel van betaling aangevraagd. Het bedrijf had tot dat moment 2,7 miljard gulden aan overheidssteun ontvangen.

Twee jaar na de duikbotenaffaire klopt Taiwan opnieuw aan bij Nederland voor twee duikboten. Dan zegt het kabinet direct nee. Dat zorgt mede voor een verbetering in de verhoudingen tussen China en Nederland. Een jaar later gaat de eerste handelsmissie naar China. Ook de stedenband tussen Rotterdam en Shanghai is inmiddels hersteld.

Kwamen die duikboten er uiteindelijk? Ja, maar dat heeft jaren geduurd. Pas in 1987 werden de Hai Hu en de Hai Lung opgeleverd. Volgens China-deskundige Fred Sengers waren deze schepen in 2019 nog in gebruik.

Bronnen:

De Volkskrant – 20-01-1981 – Rederij mijdt Rotterdamse dokken

Het Vrije Volk – 20-01-1981 – China slaat terug: geen zaken met Shell

Het Vrije Volk – 21-01-1981 – Grote fout

Het Vrije Volk – 22-01-1981 – Niet welkom

Trouw – 22-01-1981 – Opleiding

NRC Handelsblad – 24-01-1981 – Bezoek afgelast op verzoek RSV

De Volkskrant – 27-01-1981 – Breuk met China kost 600 banen

De Volkskrant – 29-01-1981 – China praat met België

Historisch Nieuwsblad – 2019, Fred Sengers – De duikbootaffaire tussen Nederland en China

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 19-01-2021

Verhaalnummer: 156

ROTTERDAM/ALASKA – Het cruiseschip van de Holland-Amerika Lijn Prinsendam staat in brand in de Golf van Alaska. Alle opvarenden zijn gered. Onder de passagiers zijn twee Nederlanders.

De brand brak uit in de nachtelijke uren en werd voorafgegaan aan een serie explosies in de machinekamer. Al snel trok de rook door de gangen van het luxueuze cruiseschip. De 320 passagiers, vooral oudere Amerikanen die een kaartje van tussen de $ 3000 en $ 6000 dollar konden betalen, werden snel gewekt.

Van paniek was geen sprake zeggen Chris en Mies Karelse uit Reeuwijk, de enige Nederlandse passagiers. “We sliepen nog niet”, vertelt Chris Karelse in Het Vrije Volk. “Toen roken we die brandlucht. Brand in de machinekamer werd er gezegd. We dachten dat het om iets kleins ging, maar de rook drong de hutten binnen, dat was beangstigend.”

De bemanning van het schip probeerde aanvankelijk zelf nog de brand te blussen. De Amerikaanse kustwacht ontving rond half drie een SOS-bericht, enige tijd later gevolgd door het bericht dat ‘het vuur onder controle leek’.

Volgens Karelse stond iedereen, zonder spullen, op het dek. “Je wist aan het begin niet wat er aan de hand was. Stilaan begon je je af te vragen of het vuur uit was. Maar de rookwolken werden steeds dikker en je zag bemanningsleden bij de sloepen.”

* Prinsendam met de HH-3F Pelican helikopter. Foto: Public Domain

Van boord

Anderhalf uur later had het vuur zich verspreid tot in de eetzaal. Op dat moment besloot kapitein Wabeke dat alle passagiers en de bemanningsleden het schip moesten verlaten. Alleen een blusploeg zou aan boord blijven.

“Zelfs de bar ontplofte, door al die alcohol. Toen zijn we in de sloepen gestapt. Bang, maar toch vrij kalm. Heel gek was dat.”

(Chris Karelse, Het Vrije Volk, 07-10-1980)

Karelse en zijn vrouw hadden nog de kans gezien om dikke kleding aan te trekken, maar er waren passagiers die in hun nachthemd of alleen met een deken om de reddingssloep in stapten.

De evacuatie verliep bijzonder goed. Het was een rustige nacht en de reddingsboten lagen goed in het water. Wel was het koud, met temperaturen rond het vriespunt, maar gezien de periode van het jaar was dat niet verbazingwekkend.

Volgens Karelse was het een ‘krankzinnig gezicht’.

“Al die sloepen rond dat brandende, fel verlichte schip. Sommigen huilden”

(Chris Karelse, Het Vrije Volk, 07-10-1980)

Een deel van de ouderen aan boord van het schip had geen goed woord over voor de evacuatie. Zou zouden sommige bemanningsleden ouderen opzijgeduwd hebben om een plekje aan boord van de reddingsboten te bemachtigen. Andere reddingsboten hadden juist helemaal geen bemanningsleden aan boord hebben. Ook zouden de reddingsboten veel te vol zitten.

* Een van de overvolle reddingsboten van de Prinsendam. Foto: Rapport Kustwacht Verenigde Staten, November 1980

Redding

Een van de reddingssloepen was uitgerust met een motor en zou de andere boten voorttrekken. Daar ging het mis. De kabels gingen kapot. Daarop moesten de opvarenden roeien. De bootjes moesten zo snel mogelijk weg van het schip, omdat het gevaar bestond dat een explosie zou plaatsvinden als het vuur de olietanks zou bereiken.

De redding kwam in het feit dat de tanker Williamsburg het SOS-signaal van de Prinsendam had opgepikt. Het schip had honderd zeemijl verderop vol gas gegeven en arriveerde in de loop van de ochtend bij de brandende Prinsendam.

“Bij dageraad hadden we hem al gezien in de verte. Wat een opluchting! Tranen liepen de mensen over de wangen. De toestand in de sloepen was vreselijk! Meer dan driekwart van de mensen was boven de 65 jaar. Die hadden het zeer te kwaad hoor”

(Chris Karelse, Het Vrije Volk, 07-10-1980)
Het Nederlandse echtpaar Karelse vertelt. Foto: Fernando Pereira, Nationaal Archief/Anefo

Om de mensen uit het water te krijgen was nog een hele klus. Het rustige weer van de nacht had plaats gemaakt voor windkracht zes. De golven waren zes tot acht meter hoog, schat Karelse in.

“De bemanning van de Williamsburg gooide lijnen naar beneden, waarmee de voor- en achtkant van ons bootje werden vastgemaakt. Met een klap werden we telkens tegen de tankerwand aangesmeten. God, wat was dat gevaarlijk.”

(Chris Karelse, Het Vrije Volk, 07-10-1980)

Touwladders zijn vervolgens naar beneden gelaten en vervolgens mochten de mensen in de boot naar boven klimmen. Eerst mochten de oudere vrouwen, daarna volgde de rest.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Gaande

De Williamsburg is al de hele ochtend en een deel van de middag bezig om alle opvarenden uit het water te halen.  

“We hebben nu 250 overlevenden aan boord, maar er zijn er nog zeker 200 in het water. Het nog wel twee a drie uur voor we die opgepikt hebben”

(Marconist Jim Pfister, Het Vrije Volk, 07-10-1980 )

Volgens de marconist van de tanker zijn er nog steeds vlammen zichtbaar aan boord van het cruiseschip. Het schip maakt slagzij.

De problemen werden een stuk groter toen een van de pompen het begaf, die door de kustwacht was afgeleverd. Het vuur laaide op en inmiddels is ook de blusploeg van boord.

Ook de Amerikaanse torpedobootjager Boutwell is inmiddels gearriveerd.

De meeste opvarenden zullen door de Williamsburg naar Valdez worden gebracht. Een ander deel is met een helikopter inmiddels al in Sitka afgezet.

De Prinsendam in betere tijden, na de tewaterlating in 1972. Foto: Ary Groeneveld, Stedelijk Archief Rotterdam

Prinsendam

De Prinsendam werd acht jaar geleden gebouwd in Hardinxveld-Giessendam. De bouw kostte zo’n 50 miljoen gulden. Bij de afbouw bij Wilton-Fijenoord brak er al een keer brand uit.

Het schip vaart onder Antilliaanse vlag en heeft 190 bemanningsleden aan boord. Daar zitten 23 Nederlandse officieren bij. De meeste bemanningsleden hebben de Indonesische nationaliteit.

Het schip was onderweg van de Verenigde Staten naar Singapore.


Hoe ging het verder?

Van de opvarenden zijn elf passagiers naar het ziekenhuis gebracht met verwondingen. Veel van de ouderen aan boord hadden onderkoelingsverschijnselen.

Toch sprak de kustwacht van een ‘micracle rescue’, omdat ondanks de erbarmelijke omstandigheden niemand is overleden.

Het was te danken aan het feit dat het schip zo dicht langs de kust lag én het feit dat de Williamsburg zo snel te plaatse was, dat er niemand was overleden.

Het schip heeft nog dagenlang staan smeulen. Kapitein Wabeke, die geheel in stijl als laatste het schip verliet, is enkele dagen later terug aan boord gegaan, om te inspecteren of het schip nog gered kon worden. Dat was door de rookontwikkeling nog steeds niet mogelijk. Daarop werd besloten om het schip naar een veilige haven te slepen.

Een model van de Prinsendam, gebruikt bij het onderzoek van de Scheepvaartinspectie naar de ramp. Foto: Hans van Dijk. Nationaal Archief/Anefo

Zover kwam het uiteindelijk niet. Na zeven (!) dagen begaven sommige patrijspoorten het door de hitte van de dagen ervoor. Het schip kapseisde, water drong de rest van het schip binnen en in drie minuten was het schip volledig onder de wateroppervlakte verdwenen.

Het schip zonk naar een diepte van drie kilometer. Tien minuten na het zinken van het schip waren alleen nog wat stukken hout en één reddingsboot zichtbaar op de plek waar de Prinsendam haar einde vond.

Bergen van het schip zou geen zin hebben, lieten experts van bergingsbedrijf Smit Tak weten, omdat er van het schip op zo’n diepte weinig overblijft, door de enorme waterdruk.

Wat was er misgegaan?

Omdat het schip was vergaan in internationale wateren, deed de Nederlandse scheepvaartsinspectie zelf het onderzoek. Er was sprake van een keten aan fouten.

Zo gingen de brandwerende schotten niet dicht, zodat het vuur zich over een groot gedeelte van het schip kon verspreiden.

Het vuur was ontstaan door een gesprongen olieleiding van een van de motoren. Daardoor kwam er olie terecht op een hete uitlaatgasleiding. Daar hadden beschermende kussens omheen moeten zitten, maar die waren er niet. Daardoor ontstond er vuur.

De brand werd meerdere keren geblust, maar de bemanning had geen idee, wat de oorzaak van de brand was. Daardoor kwam er steeds weer olie op de gloeiend hete pijp dat vervolgens weer in brand vloog.

Een van de Nederlandse bemanningsleden vluchtte weg nadat de eerste brand was uitgebroken. Een tweede bemanningslid, die hete olie over zijn gezicht en been kreeg, pakte meteen een brandblusapparaat. Een derde sloeg alarm. Geen van de drie mannen dacht eraan om de olietoevoer te sluiten.

Leden van de Raad voor de Scheepvaart; van links naar rechts mr W.J.M. Berger, W. Meijer, mr E.J. Rosen Jacobson (voorzitter). Foto: Hans van Dijk. Nationaal Archief/Anefo

Kapitein Wabeke wilde kooldioxide in de machinekamer spuiten, maar wist niet zeker of iedereen wel uit die ruimte weg was. Daarop werd die blusmethode uitgesteld. Toen ze een half uur later alsnog deze methode wilden gebruiken was het zo warm geworden, dat het al niet meer mogelijk was. Ondertussen was het vuur ook overgeslagen naar de dinerhal.

Toen men die brand wilde blussen bleek dat er geen water uit de bluswaterkranen kwam. Die stonden in verbinding met de machinekamer. Daar waren de machines inmiddels uitgevallen.

Vijf officieren kregen een straf voor hun gemaakte fouten bij de ramp. Hun vaarbevoegdheden werden voor één week afgenomen. Kapitein Wabeke werd vrijgesproken.

Volgens de inspectie voor de scheepvaart was er geen sprake van leiding en onderling overleg. Er werd wel gehandeld, maar doordat iedereen ‘zijn eigen ding deed’ had het geen effect.

De kapitein zou te weinig steun van zijn officieren hebben gehad, oordeelde de inspectie. Op basis van de bij hem beschikbare informatie had hij juist gehandeld.

Opmerkelijk genoeg verdiende de Holland Amerika Lijn ook nog eens geld met de ramp. Het schip bleek namelijk voor 40 miljoen dollar verzekerd te zijn. In de boeken was het schip al grotendeels afgeschreven. Het gevolg was dat financieel gezien de Holland Amerika Lijn in 1980 een topjaar had.

De naam Prinsendam werd in 1988 weer in gebruik genomen door de Holland-Amerika Lijn.

Bronnen:

Het Vrije Volk – 06-10-1980 – Kapitein wil terug naar ‘brandschip’

Het Vrije Volk – 06-10-1980 – Stikdonker

De Volkskrant – 10-10-1980 – Schadeclaims worden voorhands geweigerd

Het Vrije Volk – 13-10-1980 – Prinsendam zinkt naar 3 km diepte

De Telegraaf – 26-03-1981 – Winstexplosie HAL dankzij verlies van Prinsendam

NRC Handelsblad – 17-11-1981 – Veel liep fout bij fatale brand op Prinsendam

Leeuwarder Courant – 21-11-1981 – Scheepvaartinspecteur vraagt straf voor vijf officieren ‘Prinsendam’

Commandant’s Bulletin – November 1980 – The Miracle Rescue

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 03-10-2020

Verhaalnummer: 152

ROTTERDAM – Milieugroep Greenpeace blokkeert op dit moment twee Duitse schepen in de Waalhaven in Rotterdam. De schepen moeten voor het farmaceutische bedrijf Bayer een lading chemisch afval storten in de Noordzee. De schepen Rainbow Warrior en Evenline proberen dat te verhinderen.

Kleine rubberbootjes van Greenpeace varen als wespen door het water rondom de Kathe H. en de Rose Marie S.. De route richting het open water wordt geblokkeerd door de twee grote schepen van de milieugroep.

Om helemaal zeker te zijn dat de gifschepen niet richting de Noordzee vertrekken worden een paar rubberboten vastgemaakt aan de gifschepen. Een paar sympathiserende binnenvaartschippers helpen bij de blokkade.

‘Blokkade’

Het nut van de blokkade wordt door de Rotterdamse rivierpolitie wel enigszins in twijfel getrokken. Volgens een woordvoerder kunnen de twee Duitse schepen probleemloos vertrekken, als ze dat willen. De politie kijkt voorlopig alleen maar toe, zolang er geen sprake is van agressie.

Dat de schepen niet vertrekken is waarschijnlijk een teken dat Bayer de confrontatie met de actievoerder niet aandurft.

Burgemeester Van der Louw van Rotterdam heeft een gesprek aangevraagd met de leiding van Bayer. Of Greenpeace bij dat gesprek is uitgenodigd, is niet bekend.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Toestemming

Bayer heeft een van de Nederlandse overheid een vergunning gekregen om jaarlijks een half miljoen ton chemisch afval te dumpen, veertig kilometer voor de kust van Hoek van Holland.

Volgens Bayer kan de lozing geen kwaad, omdat er sprake is van verdund chemisch afval. In het afval zitten stoffen als naftaleen, chloor, lood, koper, zink, kwik en cadmium. Stoffen als naftaleen zijn kankerverwekkend.

Greenpeace trok vorige maand voor het eerst aan de bel, over de lozingen, die dus niet illegaal zijn. In maart van dit jaar gaf het ministerie een vergunning om dit jaar en volgend jaar een lozing mogelijk te maken.

Volgens dr. Alan Pickaver van Greenpeace heeft de Nederlandse overheid te weinig rekening gehouden met de gevolgen van het chemische afval op lange termijn op de vissen in de Noordzee.

“Er is genoeg reden om aan te nemen dat het Ministerie van Verkeer en Waterstaat te snel is overgegaan toestemming tot dumping te geven. Er is alleen maar naar nadelige verschijnselen op korte termijn gekeken”

(dr. Alan Pickaver, Greenpeace – NRC Handelsblad – 19-04-1980)

De lozingen vinden plaats op de plek waar haring, kabeljauw en platvis paaien.

De afgelopen weken liep de spanning bij de Rotterdamse Waalhaven verder op. Dr. Pickaver, die foto’s wilde maken van het laden van de gifschepen werd, volgens eigen zeggen, door beveiligingsmedewerkers verwijderd. “Vorige week kon ik vrijuit fotograferen, gisteren werd ik beetgepakt en aan m’n haar getrokken door iemand die zichzelf veiligheidsbeambte noemde”, liet de Greenpeace-activist aan NRC Handelsblad weten.

Al sinds 1969

De dumpingen vinden al plaats sinds 1969. Sinds 1977 is daar ook een ontheffing voor nodig. De nieuwe vergunning geldt tot en met de zomer van 1981, met de mogelijkheid om het nog een jaar te verlengen. Onlangs kreeg Bayer wel te horen dat de dumpplek voor de chemische stoffen twintig kilometer verder op zee kwam te liggen.

Een poging van de Stichting Natuur en Milieu om de gifstort tegen te houden op een juridische manier heeft nog niets opgeleverd. Die uitspraak volgt eind volgende maand. Volgens Greenpeace is de lozing in strijd met internationale verdragen van Oslo en Londen, die dit soort dumpingen ten strengste verbiedt.


Hoe ging het verder?

Vijf dagen later heft Greenpeace de blokkade op. Bayer dreigde met een schadeclaim van 250.000 gulden voor elke keer dat de tankschepen niet konden uitvaren. Een rechtszaak was vrijwel zeker op een nederlaag uitgelopen, zegt Greenpeace. Als argument gebruikt Bayer dat door de blokkade er 4000 banen in gevaar komen.

Greenpeace is bang dat de rechter beslag laat leggen op de schepen van de milieuclub. En dat zou slecht uitkomen, want een paar dagen later moet de Rainbow Warrior bij IJmuiden een schip met radio-actief afval tegenhouden.

De gifdump gaat door, maar toch is het doel bereikt, laat de milieuclub weten. Minister Tuijnman heeft al aan de Duitsers laten weten dat ze een jaar de tijd krijgen om een andere productiemethode te ontwikkelen, waarbij het dumpen van chemisch afval niet meer nodig is. Een nieuwe vergunning, kan het bedrijf vergeten.

Er komt een gesprek tussen Bayer en Greenpeace, onder leiding van burgemeester Van der Louw, die al die tijd zich afzijdig heeft gehouden. Dat gesprek verloopt best goed, zeggen de betrokken partijen.

De Raad van State houdt de vergunning dan voorlopig wel in stand. Volgens TNO valt de giftigheid wel mee. Bayer gaat wel in beroep tegen de uitspraak van de Raad van State. Het bedrijf vindt dat de vergunning voor vijf in plaats van twee jaar moet gelden. Ook doen ze een verzoek om te mogen lozen op de rivier de Rijn.

Maar na een jaar na de blokkade laat Bayer weten dat ze toch afzien van het dumpen van afvalstoffen op de Noordzee. Het bedrijf heeft het afvalprobleem op een andere manier opgelost, door het productieproces aan te passen.

Bronnen:

NRC Handelsblad – 19-04-1980 – Bayer mag 550 miljoen kilo afval in Noordee lozen

NRC Handelsbald – 25-04-1980 – Greenpeace: staak dumpen chemicaliën in Noordzee

NRC Handelsblad – 26-04-1980 – Verzoek dumping in zee te staken

Het Vrije Volk – 22-05-1980 – Greenpeace steek stokje voor dumping

De Volkskrant – 22-05-1980 – Greenpeace belet schip lozen afval

NRC Handelsblad – 23-05-1980 – Greenpeace zet actie tegen gifschepen voort

Algemeen Dagblad – 23-05-1980 – Blokkade gevaar voor 4000 banen

Het Vrije Volk – 24-05-1980 – Greenpeace door Bayer voor rechter

Het Vrije Volk – 27-05-1980 – Greenpeace staakt blokkade: ‘Ons doel is bereikt’

De Volkskrant – 04-06-1980 – Bayer wil afval lozen op Rijn

Limburgsch Dagblad – 15-08-1980 – Milieugroepen teleurgesteld Bayer mag blijven lozen

De Volkskrant – 25-06-1981 – Bayer staakt lozing afval in Noordzee

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 20-05-2020

Verhaalnummer:

ROTTERDAM – Bij een woningbrand in de Rotterdamse wijk Bloemhof zijn afgelopen nacht elf mensen om het leven gekomen. Onder de slachtoffers zijn acht kinderen. Het is de brand met de meeste slachtoffers in Rotterdam, sinds de Tweede Wereldoorlog.

De woning, op de tweede en derde verdieping in de Oleanderstraat brandde in korte tijd volledig uit.

De slachtoffers maken allen deel uit van één familie, met Surinaamse achtergrond. Het jongste slachtoffer was vier jaar oud. Vijf mensen werden uit het pand gered. Ook zij zijn familie van de slachtoffers.

Redder

Het vuur ontstond rond twee uur ’s nachts op de begane grond of de eerste verdieping. Een overbuurman zag dat er brand was ontstaan en rende naar buiten.

“Ik lag op bed te lezen, omdat ik maar niet in slaap kon komen. Plotseling zag ik een vuurgloed en hoorde ik geknetter. Ik ben toen onmiddellijk naar buiten gegaan.”

(overbuurman Dirk Boom, Telegraaf, 03-01-1980)

Boom gooide wat ruiten in op de eerste verdieping om zo de bewoners te wekken. Later trapte hij ook een deur in. Vier mensen in dat appartement konden tijdig het pand verlaten. Een zestienjarig nichtje van de familie wist op eigen kracht het pand aan de vuurzee te ontsnappen.

Een tweede poging om de slapende bewoners te wekken mislukte, omdat de dakpannen op de bovenste verdieping door ijsvorming spiegelglad waren. “Door de ijzel op de dakpannen en de hoog oplaaiende vlammen moesten we onze pogingen helaas opgevangen”, zei Boom in De Telegraaf.

De brandweer was enkele minuten na de melding ter plaatse. Toen was er al sprake van een uitslaande brand. De slachtoffers konden toen het pand al niet meer verlaten.

Volgens de brandweer is het vuur aan de achtergevel van het gebouw ontstaan. In een mum van tijd had het vuur zich verspreid naar de tweede en de derde verdieping. Volgens de brandweer verspreidde het vuur zich zo snel dat de mensen op de twee bovenste verdiepingen niet te redden waren.

“Hoe triest het ook klinkt. Ik geloof niet dat de mensen op de tweede etage en de zolder nog door ons of anderen te redden waren geweest. Het vuur greep namelijk zeer snel om zich heen, door de houten vloeren en trappen in het pand”

(brandweercommandant Klouwens, Telegraaf, 03-01-1980)

Volgens de commandant is de brand aan de Oleanderstraat ‘de ergste die Rotterdam in de afgelopen jaren heeft gehad’.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Eenling

Op de begane grond viel het laatste slachtoffer, een 53-jarige man. Bij hem is vaker brand uitgebroken, zeggen buurtbewoners. Eerder was er al gerommeld met een kacheltje door de bewoner. Die kachel werd gestookt met houtblokken. Meerdere ruiten van zijn woning waren al vernield en de deur was gebarricadeerd.

Buurtbewoners hadden al meerdere keren gevraagd om iets te doen aan de eenling. Er is nooit actie ondernomen tegen de man.

“Die man op de begane grond was getikt. Die hadden ze al veel eerder weg moeten halen”,

(omwonenden, Het Vrije Volk, 03-01-1980)

“Andere buurtbewoners en ik hebben de politie en de gemeente Rotterdam al vele malen gealarmeerd over de situatie in de benedenverdieping, waar het enige Nederlandse slachtoffer woonde”

(omwonende, Telegraaf, 03-01-1980)

De buurt is het erover eens dat als er na de vorige brand was opgetreden, de elf doden voorkomen hadden kunnen worden.

Woede

Uren later was er vooral verdriet en verslagenheid in de straat om het drama dat zich had afgespeeld. Daarnaast heerst er ook woede.

“En niet alleen over de volstrekte machteloosheid om mensen uit het als een fakkel brandende oude pand te redden. Maar in de danig verkrotte staat, waarvan de huizen al meer dan vijftig jaar oud zijn en voor het merendeel – zoals in grote steden steeds meer voorkomt – worden bevolkt door buitenlandse gastarbeiders met hun gezinnen en ex-rijksgenoten met hun voltallige families – wordt de beschuldigende vinger gericht op de politie en de gemeente Rotterdam”

(Telegraaf, 03-01-1980)

Volgens omwonenden zitten ze bij een brand als deze ‘als ratten in een val’, door de staat van de woning. En mocht er weer brand uitbreken in deze woningen, waar veel mensen op elkaar gepakt zitten, dan is de kans groot dat er weer een groot aantal slachtoffers te betreuren zal zijn, zeggen ze.


Hoe ging het verder?

Op vrijdag 11 maart worden op de Zuiderbegraafplaats onder grote belangstelling van de Surinaamse gemeenschap de tien slachtoffers begraven. Honderden familieleden en vrienden zijn daarbij aanwezig.

De brand was inderdaad ontstaan op de begane grond. Enkele dagen later wordt Jan T. opgepakt. De werkloze meubelmaker bekent dat hij in een dronken bui ‘uit ballorigheid’ een brandende sigaret in de woning op de begane grond door een van de kapotte ramen had gegooid.

T. gaf toen dat hij een matras, die voor het kapotte raam zat, opzij had geduwd om vervolgens een peuk naar binnen te gooien. Volgens de brandweer was op die plek ook het vuur ontstaan. Getuigen hadden gezien dat T. iets bij het huis had gedaan en hadden dat ook verklaard aan de politie. Op basis van een signalement werd de 57-jarige man opgepakt.

Jan T. was weggelopen nadat hij de peuk naar binnen had gegooid. Later kwam hij terug om naar de brand te kijken.

De vraag die daarna ontstond is of één brandende sigaret zo’n grote brand kon veroorzaken. Nee, zei de verdachte, maar deskundigen dachten daar anders over.

De man wordt veroordeeld tot een straf van vijf jaar cel voor het veroorzaken van de brand met de dood van elf mensen tot gevolg. In hoger beroep wordt Jan T. vrijgesproken. Volgens het gerechtshof was het niet bewezen dat Jan T. met opzet brand heeft gesticht.

Verbetering

De brand in de Oleanderstraat was wel een wake-up call voor sommige instellingen. De brandweer begon, naar aanleiding van deze brand, een voorlichtingscampagne over brandpreventie in oude wijken. De eerste informatieavond was in de wijk Bloemhof, waar ook het huis aan de Oleanderstraat stond.

De geëiste verbetering van de woningen kwam er ook. Een deel van de woningen werd vernieuwd. Oleanderstraat 14, de plek van de brand, keerde niet terug.

Bronnen:

De Volkskrant – 03-01-1980 – Elf mensen komen om bij brand

De Telegraaf – 03-01-1980 – ‘In deze krotten zit je als een rat in de val’

Het Vrije Volk – 03-01-1980 – Verslagenheid én woede na ergste brand sinds jaren

Het Vrije Volk – 05-01-1980 – Peukje door open raam, rampbrand gesticht uit balorigheid

De Telegraaf – 07-01-1980 – Getuige bekent brandstichting

Het Vrije Volk – 02-04-1980 – Jan T. : ‘Ik had geen kwartje om de brandweer te bellen’

Het Vrije Volk – 01-08-1980 – Vijf jaar voor fatale brand Oleanderstraat

Het Vrije Volk – 23-10-1980 – Brandstichter Oleanderstraat op vrije voeten

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 01-01-2020

Verhaalnummer: 146

ROTTERDAM – Een blokkade van stakend Shell-personeel bij de raffinaderij van Pernis is met geweld verwijderd. Knokploegen zouden hebben gehandeld in opdracht van de Shell-directie. Of de staking nog verder gaat beslissen de vakbondsleden morgen.

Een paar honderd mensen zouden, gekleed in donkere overalls, op de poorten zijn afgelopen, zeggen mensen van de vakbond. Gewapend met zware tangen, branders en een lasaggregaat knipten zij de poort open.

Omdat er al klappen waren gevallen en ook bij andere poorten een sfeer van geweld hing, haalde de Industriebond alle stakers naar het actiecentrum. Werkwillenden konden daardoor weer het terrein op.

Afkeuring

Voorzitter Arie Groenevelt van Industriebond FNV stond erbij toen de poort van het Shell-terrein werd geforceerd. Hij spreekt van ‘grof geweld’ en noemt dat ‘onverantwoord’. Industriebond CNV, die niet achter de actie staat, keurt het ingrijpen van Shell ook af.

De directie van Shell ontkent met klem dat er geweld is gebruikt. Er zijn filmbeelden gemaakt, zodat er bewijs is dat de het verwijderen van de blokkade ‘geruisloos’ is verlopen, laat het bedrijf weten aan NRC Handelsblad.

De vakbonden voeren al vijf weken actie voor de invoering van een vijfdaagse werkweek van 35 uur. Op dit moment draait een deel van de medewerkers in de continudienst vier diensten per week. Dat is fysiek te zwaar, zo zeggen de bonden.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Protest

De afgelopen dagen nam het interne protest tegen de staking toe. De Ondernemingsraad van Shell staat niet achter de acties.

Voorzitter Ockeloen zegt dat door de staking er straks de banen verloren gaan, waar de vakbonden hard voor lijken te knokken. “Door deze actie gaan we allemaal naar de kelder”, liet hij weten aan het NRC Handelsblad. “Winnaars of verliezers zijn er in deze zaak niet. Er zijn alleen maar verliezers. Maar ik ben er wel zeker van dat Shell de langste adem heeft.”

Gisteren voerden zo’n vijfhonderd werkwilligen actie in het centrum van Rotterdam. Burgemeester Van der Louw kreeg een petitie die ondertekend was door bijna vierduizend medewerkers. Dat komt neer op meer dan de helft van het personeel van Shell Pernis en Moerdijk.

Ook gisteren werden medewerkers van Shell die aan de slag wilden tegengehouden bij de poort. Daarmee gingen de actievoerders in tegen het ultimatum dat Shell had gesteld. Die moesten voor drie uur gistermiddag de eerste werkwillenden weer op het terrein toelaten, zodat de raffinaderij niet helemaal stilgelegd hoefde te worden.

FNV-voorzitter Wim Kok kan wel rekenen op steun uit binnen- en buitenland. Naast steunbetuigingen van het personeel van bedrijven als Esso, AKZO, Mobil en Hoogovens was er ook steun van buitenlandse vakbonden. Bij het kunstmestbedrijf Albatros (een dochter van Shell en DSM) werd ook het werk neergelegd deze week.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Problemen

De staking bij Shell zorgt ervoor dat andere partijen ook in de problemen raken. Zo dreigt er een benzinetekort aan de pompen te ontstaan, niet alleen in Nederland, maar ook in delen van België en West-Duitsland.

Volgens Shell is het niet mogelijk om de benzineschaarste op te vangen door brandstof vanuit het buitenland te importeren. De oliemaatschappij heeft al een paar tankers, die in Rotterdam niet gelost zouden worden, laten uitwijken naar andere havensteden.

Omdat er geen aardolie wordt verwerkt in Pernis en de oliewinning van de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij) gewoon doorgaat, lijkt ook dat bedrijf in de problemen te komen. De NAM onderzocht zelfs al de mogelijkheden om mammoettankers af te huren, waar ruwe olie in zou worden opgeslagen.

Vooral in de transportsector wordt de situatie nijpend. Sommige bedrijven hebben nog maar voor een paar dagen brandstof. Het streekvervoer is al aan het nadenken over noodmaatregelen.


Hoe ging het verder?

In de weken na het beëindigen van de staking bij Shell werd er steeds meer duidelijk over wat nu precies bij de raffinaderij had plaatsgevonden.

Shell had van te voren de politie ingelicht over het openbreken van de blokkade van de poort. De politie antwoordde dat de politie niet zou helpen, maar alleen zou ingrijpen, als de situatie uit de hand zou lopen. Via burgemeester Van der Louw werd ook de FNV op de hoogte gesteld.

Over de werkwillenden was volgens de vakbonden ook nog wel iets te doen. Bij de demonstratie in Rotterdam, zou personeel van de kantoren in Rotterdam en Den Haag zijn geronseld om mee te doen.

Minister Albeda van Sociale Zaken zat ook met de zaak in de maag. Daarom werd advies gevraagd aan de Sociaal-Economische Raad (SER) over een nieuwe stakingscode, die rechten en plichten van niet alleen de stakers, maar ook van de werkwillenden bij een arbeidsconflict regelt.

FNV-voorzitter Wim Kok (de latere premier) vond de SER niet echt de goede partij om zo’n stakingscode op te stellen. Het CNV vond dat geen probleem.

De staking heeft Shell, volgens eigen berekeningen, zo’n 50 miljoen gulden gekost. Het heeft tot 6 oktober 1979 geduurd voordat heel Shell Pernis weer operationeel was.

Ruim een maand later lag er een cao op tafel. CNV, die de actie bij Shell niet ondersteunde, tekende de overeenkomst. FNV deed dat niet. In de stukken werden namelijk geen toezeggingen gedaan over de invoering van de 35-urige werkweek. Toch gold de cao voor alle werknemers.

Werknemers van Shell-Pernis hebben een paar maanden later een eigen vakbond opgericht, uit ontevredenheid met de bestaande bonden. Het ging vooral om de werkwilligen, die dus wel aan het werk wilden, maar niet konden.

In december kwam de Industriebond FNV opnieuw met een voorstel voor een vijfploegen-systeem. Daarover werd weer gesproken, maar het leverde opnieuw niets op. Toch gingen de meeste bedrijven over op het nieuwe systeem. Pas in 1989 ging Shell overstag.

Het bovenstaande verhaal is geschreven voor de Maand van de Geschiedenis van 2018. Het thema van dat jaar is opstand. Centraal in dit verhaal staat de manier waarop een opstand of staking soms op onverwachte manier neergeslagen kan worden.

Bronnen:

De Waarheid – 27-09-1979 – Albatros volgt Shell

Het Vrije Volk – 27-09-1979 – Shellstakers krijgen hulp uit buitenland

NRC Handelsblad – 27-09-1979 – Directie Shell stelt stakers ultimatum

Het Vrije Volk – 28-09-1979 – Staking Shell voorbij: gebogen voor geweld

NRC Handelsblad – 28-09-1979 – Ingreep Shell maakt einde aan staking

Het Parool – 28-09-1979 – FNV-bond blaast staking Shell af

NRC Handelsblad – 29-09-1979 – Regering blij met afloop staking Shell

Trouw – 05-10-1979 – Albeda vraagt SER advies stakingscode

Het Vrije Volk – 09-10-1979 – Shell meldde actie eerst bij de politie

Het Parool – 06-11-1979 – Shell-cao alleen door CNV-bond getekend

Vakbond FNV – De staking bij shell in 1979

Leeuwarder Courant – 21-12-1979 – FNV opnieuw naar Shell met vijf ploegen-eis

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 01-10-1979

Verhaalnummer: 204

ROTTERDAM – Boze inwoners van de Rotterdamse wijk Feijenoord en het Noordereiland hebben vanmorgen het PvdA-kantoor bezet. Het is een protest tegen de plannen voor een megabordeel, het Eroscentrum, bij het Poortgebouw aan de Stieltjesstraat.

Het partijgebouw aan de Goudse Rijweg is op slot. Voor de ramen hangen affiches met de eisen die de tijdelijke bewoners stellen. ‘Eroscentrum NEE’, staat er te lezen.

Een bezoekster leest pamfletten over de bezetting. Foto: Koen Suyk, Nationaal Archief/Anefo

De bezetters willen afdwingen dat er nog voor de gemeenteraadsvergadering van 22 maart een extra vergadering komt van het afdelingsbestuur van de Partij van de Arbeid over de komst van het Eroscentrum.

De Partij van de Arbeid heeft veel macht in de stad. De partij heeft een absolute meerderheid in de Rotterdamse gemeenteraad. Alle acht wethouders zijn ook door die partij geleverd. De gewestelijke afdeling van de Partij van de Arbeid heeft al ingestemd met de komst van het Eroscentrum.

Volgens de actievoerders zijn er tot aan de gemeenteraadsvergadering nog twee gewestelijke vergaderingen van de Partij van de Arbeid. Afdelingssecretaris Pettinga zegt dat het nog maar de vraag is of er op die vergaderingen plek is voor het ‘Eroscentrum’.

Het Poortgebouw in Rotterdam waar een eroscentrum gevestigd wordt. Foto: Koen Suyk, Nationaal Archief/Anefo

Actie

De bezetting verliep vrij gemoedelijk. De ongeveer twintig buurtbewoners kwamen rond 10 uur het pand binnen en lieten de aanwezige PvdA-medewerkers vertrekken. Daarna gingen de deuren op slot.

In de loop van de dag kregen de actievoerders, allen lid van de bewonersorganisatie Feyenoord-Noordereiland (BOF) steun van andere bewoners uit de wijk.

“Er is onzorgvuldig met onze argumenten tegen een eroscentrum omgesprongen”, vertelt Pim Janse van de BOF tegen Het Vrije Volk. “Door de PvdA. Die is verantwoordelijk voor demogelijke vestiging van een eroscentrum in het Poortgebouw. Daarom zitten we hier.”

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Eroscentrum

Het plan voor het prostitutiecentrum bij het Poortgebouw werd anderhalf jaar geleden gelanceerd door burgemeester Van der Louw (afgevallen locaties waren het HAL-kantoor en een locatie op de Weena).

De plannen zijn nodig om Katendrecht te ontlasten, dat al jaren gebukt gaat onder overlast, veroorzaakt door de seksindustrie. Katendrecht is al decennia onlosmakelijk verbonden met prostitutie, maar sinds het begin van de jaren ’70 groeit de overlast tot zo’n hoogte dat de bewoners het recht in eigen hand nemen.

Bewonersorganisatie Areka van Katendrecht is dan ook blij met de plannen voor een Eroscentrum. Dat in tegenstelling tot de bewoners van Feijenoord en het Noordereiland.

Het Poortgebouw is op dit moment nog in handen van de gemeente Rotterdam. Het wordt verkocht aan een exploitant. Tussen twee havens moet dan een drijvend hotel komen met honderden bedden.

Ondanks de toezegging van Van der Louw dat ‘de sexoverlast in de rest van de stad bestreden zou worden’, is er al meteen de angst dat de prostitutie toch zich gaat verspreiden over de omliggende wijk.


Hoe ging het verder?

Ondanks alle inzet vochten de inwoners van Feijenoord en het Noordereiland lange tijd een verloren strijd. De extra vergadering kwam er niet. Na acht dagen hielden de actievoerders hun bezetting voor gezien.

Ook op de gemeenteraadsvergadering kwam er geen verandering meer: met 24 stemmen voor en 19 tegen ging de vestiging van het Eroscentrum bij het Poortgebouw door.

Het was misschien wel een van de best beveiligde raadsvergaderingen uit de Rotterdamse geschiedenis. Iedereen op de publieke tribune (en dat waren best veel mensen) werd gefouilleerd. “Het stadhuis is verbouwd tot een vesting”, schreef Het Vrije Volk.

Het debat duurde zeven uur en er kwamen meerdere alternatieven op tafel, die allemaal weggestemd werden.

Na de definitieve stemming kwamen de verwensingen en spreekkoren. Voor het stadhuis aan de Coolsingel werden rookbommen afgestoken. In Feijenoord werd een pop die verantwoordelijk wethouder Van der Have (PvdA) moest voorstellen in brand gestoken.

Een paar dagen later was er weer onrust, toen wat mensen proberen het Poortgebouw in brand te steken, maar de schade bleef beperkt.

Tenslotte kwam er hulp uit onverwachte hoek. Ambtenaren berekenden wat de gevolgen van het Eroscentrum zouden zijn voor de woningbouwplannen van de gemeente.

De bouw van het prostitutiecentrum maakte het onmogelijk om een goede woonwijk neer te zetten, was de conclusie van het onderzoek. Die conclusie sloeg in als een bom op het stadhuis.

Een van de voorwaarden van het aanwijzen van het Poortgebouw was dat de bouw van het aantal geplande woningen door kan gaan. Maar dat zou met het Eroscentrum ‘erg moeilijk gaan worden’, schreven de ambtenaren. Er was al rekening gehouden met 250 nieuwe woningen minder, maar dat aantal zou waarschijnlijk een stuk hoger uitvallen.

Het rapport was de doodsteek voor de plannen voor het Eroscentrum bij het Poortgebouw. Het kon de prullenbak in.

De gemeente Rotterdam moest dus weer opnieuw beginnen met zoeken. De gemeente kwam uit bij drijvende hotels bij de Euromast. Ongeveer een jaar na dit verhaal volgde er weer een bezetting, dit keer van de Euromast, door mensen uit Delfshaven, Middelland en het Nieuwe Westen.

Uiteindelijk stak de Raad van State een stokje voor de plannen van de gemeente. De Raad oordeelde dat de plannen van de gemeente in strijd waren met het bordeelverbod.

Het bovenstaande verhaal is geschreven voor de Maand van de Geschiedenis van 2018. Het thema van dat jaar is ‘Opstand’.

Bronnen:

NRC Handelsblad – 06-03-1979 – Kantoor PvdA bezet in strijd tegen prostitutie

Het Vrije Volk – 06-03-1979 – Actievoerders zetten alles op video

Volkskrant – 06-03-1979 – Plan eroscentrum leidt tot bezetting

Trouw – 07-03-1979 – PvdA-gewest geeft toe aan eisen bezetters

Het Vrije Volk – 08-03-1979 – Bij PvdA weer erostwijfels

Het Vrije Volk – 23-03-1979 – Politiemacht bij Eros-debat

NRC Handelsblad – 23-03-1979 – Raadsleden vluchten na goedkeuring eroscentrum

NRC Handelsblad – 26-03-1979 – Brandje bij deur van Rotterdams toekomstige prostitutiecomplex

Het Vrije Volk – 26-10-1979 – Studie slaat op stadhuis in als bom

RTV Rijnmond – 07-02-2017 – Vergeten Verhalen – Geen hoerenkast bij de Euromast

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 01-10-2018

Verhaalnummer: 212

ROTTERDAM – De politie heeft vannacht een opstand in het Huis van Bewaring aan de Noordsingel met harde hand de kop ingedrukt. Zeker acht mensen (twee vrouwen en zes jongeren) zijn in isoleercellen geplaatst of overgebracht naar een van de andere vleugels van het cellencomplex.

In meerdere cellen zijn de ruiten ingeslagen. De relschoppers zijn volgens de gevangenisdirectie daarom ook overgeplaatst naar een andere vleugel, om te voorkomen dat ze zichzelf zouden verwonden aan alle glasscherven. De veroorzaakte schade wordt geschat op enkele duizenden guldens.

Gespannen sfeer

Volgens directeur Polman is het gebruikelijk dat er een gespannen sfeer hangt op de laatste avond van het jaar. “Maar dat is tegen middernacht deze keer uit de hand gelopen”, zegt Polman in de Telegraaf.

Volgens de krant hadden bewakers ’s middags al hoogte gekregen van plannen van jongeren, die niet van plan waren om later op de dag terug naar hun cel te gaan. Maar aan het einde van de dag gingen de jongeren alsnog vrijwillig naar hun cel.

Maar in de C-vleugel begon een aantal jongeren met het vernielen van het meubilair en de ruiten. Met de kapotgeslagen stukken meubel maakten de jongeren herrie.

De onrust sloeg al vrij snel over naar de naastgelegen vrouwengevangenis. Daar speelt al langer onvrede over het uurloon dat de vrouwen krijgen voor hun geleverde arbeid. Zo krijgen mannen beter betaald dan vrouwen voor hetzelfde werk. Ook is er voor vrouwelijke gedetineerden geen mogelijkheid om hun terugkeer in de maatschappij beter te maken.

Adjunct-directrice Van der Sluis had het idee dat ze de situatie niet veel langer in de hand zou hebben. Daarom werd de hulp ingeroepen van de mobiele eenheid en een paar hondengeleiders. Zij zijn urenlang bezig geweest om de rust terug te brengen.

Niet voor het eerst

Het is de afgelopen maanden vaker onrustig geweest in de Rotterdamse gevangenis. Eerder dit jaar overleed een jonge vrouwelijke heroïneverslaafde. De helft van de vrouwen in de gevangenis. De begeleiding van deze groep zou nogal wat te wensen overlaten.

In de gevangenis aan de Noordsingel zitten ongeveer 250 gevangen. Daar zitten zo’n honderd jongeren en zestig vrouwen bij. Het is de enige gevangenis met een speciale vrouwenafdeling in Nederland. De rest van de gevangenen hield zich tijdens de ongeregeldheden afzijdig.

Het personeelstekort in de gevangenis zorgt er ook voor dat de spanningen binnen de gevangenismuren toenemen. De vakbonden trokken eerder aan de bel over de toegenomen spanningen.

Daarnaast is het aantal drugsverslaafden in de Huizen van Bewaring de afgelopen jaren sterk gestegen. Omdat er geen drugs voorhanden zijn, komt het vaak neer op een zware ontwenningsfase, met alle gevolgen van dien.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Ontsnappingspoging

De mobiele eenheid hield deze nacht ook de omgeving van het Huis van Bewaring in de gaten. Het personeel hield er ook rekening mee dat de opstand te maken heeft met een ontsnappingspoging.

“Misschien dachten ze dat de bewaarders het hoofd zouden verliezen en hen uit de cel zouden laten. Nou, dat is niet gebeurd. Het personeel heeft gewoon het hoofd koel gehouden tot de politie kwam”, zegt een van de bewakers tegen de Leeuwarder Courant.


Hoe ging het verder?

De ongeregeldheden aan de Noordsingel hebben uiteindelijk wel gevolgen. De vaste Tweede Kamercommissie van justitie gaat in Rotterdam kijken hoe het eraan toegaat in het Huis van Bewaring.

Ruim een maand na de onrust is er een demonstratie in Rotterdam, waar een paar honderd mensen aan meedoen, tegen de situatie in de vrouwengevangenis. Een deel van de (vooral vrouwelijke) demonstranten mocht in de gevangenis rozen overhandigen.

De politici zijn vooral geschrokken over de situatie aan de Noordsingel. Het ziekteverzuim is zo groot dat bewakers regelmatig 50 uur per maand moeten overwerken.

De vrouwengevangenis verdwijnt –zoals gepland- een paar maanden later naar de Bijlmerbajes.

Bronnen:

Telegraaf – 01-01-1978

Vrije Volk – 02-01-1978

De Waarheid – ‘Gevangenisoproer kwam niet als verrassing’ – 03-01-1978

De Waarheid – ‘Demonstratie tegen behandeling vrouwelijke gevangenen – 06-02-1978

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 1 januari 2018

Verhaalnummer: 52

ROTTERDAM – De Rotterdamse hoofdinspecteur Bouwe Kalma heeft het voorgoed verbruid bij een groot deel van zijn eigen korps. De uitgesproken linkse Kalma waagde het gisteren om mee te lopen in een demonstratie van aanhangers van de terreurgroepering Rote Armee Fraktion (RAF) die zich onder meer keert tegen politie en gezag. Zijn optreden heeft zoveel kwaad bloed gezet, dat veel collega’s vinden: “Hij eruit of wij eruit.”

Het ging er fel aan toe tijdens de betoging voor het Duitse consulaat aan de Parklaan in Rotterdam. De demonstranten verklaarden zich solidair met de RAF en riepen: “Hun strijd, onze strijd, internationale solidariteit!” Ook scholden ze agenten uit voor fascisten en zwarthemden. Kalma stond erbij en keek ernaar.

Rotterdamse agenten reageren verbijsterd. Het leek wel of Kalma het eens was met de scheldpartijen. Ze weigeren om nog langer met Kalma samen te werken. “Wat hebben we nog aan die man?”, vragen ze zich af, zo vertellen bronnen.

Kalma’s positie staat al langere tijd onder druk. De Fries, die al sinds 1946 bij de Rotterdamse politie werkt, had zich al bij een deel van de politie onmogelijk gemaakt door in de jaren ’60 mee te lopen in demonstraties tegen de apartheid in Zuid-Afrika, het Franco-regime in Spanje en de oorlog in Vietnam. Dat kan niet, vindt een groeiende groep agenten.

Neger en homofiel

Afgelopen voorjaar bereikte de kritiek op Kalma ook al grote hoogte. Hij had toen op een verkiezingsbijeenkomst van de Pacifistisch Socialistische Partij hard uitgehaald naar de top van zijn korps. Hij uitte felle kritiek op een nieuw meldingsformulier waarmee de Rotterdamse politie experimenteert. Op het formulier staan woorden als ‘jood’, ‘neger’, ‘zigeuner’, ‘homofiel’, ‘lesbisch’ en ‘gluurder’. Zulke discriminerende woorden werken vooroordelen in de hand, vindt Kalma.

Collega’s van Kalma stuurden toen een telegram naar de burgemeester. Ze schreven daarin dat ze het optreden van Kalma walgelijk vonden en ze drongen aan op het vertrek van de hoofdinspecteur. Maar zover wilde Van der Louw niet gaan.

Hij liet alleen weten dat hij het optreden van Kalma betreurde. “Zo ga je niet met elkaar om. Kalma had met zijn bezwaren gewoon naar mij kunnen komen. Ik vind deze zaak een schoolvoorbeeld van een probleem dat in een normaal gesprek snel tot een oplossing had kunnen worden gebracht”, zo zei Van der Louw tegen de Telegraaf.

(Het artikel gaat verder onder deze advertentie)



Lastige positie

Daar bleef het bij. Van der Louw zit ook in een lastige positie. Als prominent lid van de Nieuw-Links-beweging binnen zijn eigen partij, de PvdA, is hij het in een veel dingen eens met Bouwe Kalma. Als er al wordt ingegrepen in de affaire, dan zal dat van hogerop moeten komen, verwachten stadhuis-watchers.

Geruchten gaan dat de zaak zal worden voorgelegd aan een procureur-generaal. Die moet bekijken of Kalma nog wel kan functioneren binnen het korps. Tijdens het onderzoek zullen onder meer burgemeester Van der Louw, de politietop en directe collega’s van Kalma worden gehoord. Eind dit jaar moet er een knoop worden doorgehakt over de toekomst van Bouwe Kalma.


Hoe ging het verder?

Mr. W.A. Baron van der Feltz drong een maand later aan op overplaatsing van Kalma naar een politiebaan buiten de recherche en de vreemdelingendienst. Daarop is er binnen de politie een baan voor hem gecreëerd, nl. het schrijven van rampenplanen. Kalma zag daar niets in. Hij beschouwde overplaatsing als een beroepsverbod, “bedoeld om de politie te ontdoen van linkse ideeën.”

Kort erna hebben enkele tientallen mensen gedemonstreerd tegen aanstaande ontslag van Kalma. Ze stonden met borden op het Stadhuisplein in Rotterdam (foto onder).

Van der Louw gaf Kalma uiteindelijk niet meer dan een schriftelijke berisping. Dat bracht weinig verandering in de zaak. De sfeer op het bureau bleef zo verziekt dat Kalma niet meer kon werken.

Op 7 januari 1978 koos Bouwe Kalma eieren voor zijn geld en diende zelf zijn ontslag in. Later zou hij zeggen dat hij het geboortekaartje in de bus had gekregen van het kind van een politieman die in Utrecht was gedood bij de arrestatie van een RAF-lid in september 1977. Dat gaf de doorslag.

Kalma kreeg in afwachting van de afwikkeling van zijn ontslag buitengewoon verlof. Reacties van collega’s kwamen er niet, zo vertelde hij tegen het Vrije Volk (11 januari 1978). Diezelfde maand liep hij weer mee in een betoging van de PSP in Amsterdam. Pikant was dat er werd gedemonstreerd tegen beroepsverboden voor mensen met staatsgevaarlijke opvattingen. Kalma voerde er het woord, net als een vrouw die was ontslagen bij de Amsterdamse recherche omdat ze vrienden was met een RAF-sympathisant.

De linkse oppositie in de Tweede Kamer nam het in april 1978 nog op voor Kalma en diende een vijftal moties in waarin het ontslag van Kalma en het optreden van de procureur-generaal werden betreurd. De moties werden allemaal verworpen.

Het ontslag van Kalma werd per 1 juni 1978 officieel. Een eerder aangetekend protest tegen de berisping en een eis van 60 duizend gulden smartengeld werd in juli 1978 door de rechter van tafel geveegd.

Kalma werd in 1979 lijsttrekker voor de PSP bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Maar de partij, die later opging in GroenLinks haalde geen enkele zetels. Kalma overleed op 25 juni 2011.

Het bovenstaande verhaal maakt deel uit van de serie rond de Maand van de Geschiedenis 2018. Het thema dit jaar is ‘Opstand’. Over hoe een politiechef meedoet aan de opstand en dat de ene opstand de andere veroorzaakt.

Bronnen:

Telegraaf – 07 mei 1977 – Rotterdamse politie heeft genoeg van chef Kalma

Telegraaf – 22 december 1977 – Positie Kalma weer in geding

Trouw – 23 december 1977 – Procureur vraagt vervanging Klama

Leeuwarder Courant – 27 december 1977 – Betoging voor Kalma in Rotterdam

Telegraaf – 6 januari 1978 – Van der Louw ontheft Kalma van z’n functie

Telegraaf – 7 januari 1978 – Politiechef Kalma dient ontslag in

Het Parool – 23 januari 1978 – Kalma weer op pad in betoging

Leeuwarder Courant – 19 april 1978 – Vijf Kalma-moties verworpen

Telegraaf – 11 juli 1978 – Kalma krijgt geen gelijk

RTV Rijnmond – Vergeten Verhalen, 2002

Auteur: Drs. A.P.B. van Meeteren

Gepubliceerd op: 01-10-2018

Verhaalnummer: 216

ALKMAAR – De kersverse AZ’67-speler Willem van Hanegem heeft zich de woede op de hals gehaald van een groot deel van de politieagenten in Nederland. De middenvelder maakte na afloop van de wedstrijd Sparta – AZ’67 (1-1) de opmerking ‘ik had de conditie van een wijkagent’. Een Rotterdamse wijkagent voelt zich zo aangevallen door de opmerking, dat hij de oud-Feyenoorder heeft uitgedaagd voor een hardloopwedstrijd.

De opmerking schoot de Rotterdamse gemeentepolitie duidelijk in het verkeerde keelgat. Agenten hebben ‘De Kromme’ nu uitgedaagd tot een duurloop van tien kilometer.

Namens de politie zal de Rotterdamse agent Goedgebuur de honneurs waarnemen. Een adjudant van het politiesportbureau vroeg hem of hij het aandurfde om Van Hanegem uit te dagen voor een lange afstandloop door het Kralingse Bos voor de draaiende camera’s van de TROS. Goedgebuur zei direct ja.

Willem van Hanegem heeft sportief gereageerd op de Rotterdamse uitdaging. “Ik heb nu nog wat zaken in Alkmaar te regelen”, liet hij weten in de Telegraaf. “Maar laat de agenten maar gaan trainen in het Kralingse Bos. Ik laat zeker horen wanneer de tien kilometerrace gelopen kan worden.”

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Debuut

De opmerking van Van Hanegem kwam na een bewogen debuut van de AZ-nieuweling in de uitwedstrijd tegen Sparta. De wedstrijd op een uitverkocht Kasteel (24.000 toeschouwers) eindigde in 1-1.

Van Hanegem, die deze zomer onverwacht vertrok bij Feyenoord, stond in Rotterdam-Spangen nadrukkelijk in de spotlights, maar kon niet in positieve zin zijn stempel op de wedstrijd drukken. “M’n conditie was niet beter dan die van een wijkagent”, was het excuus van Van Hanegem na afloop van de wedstrijd.

“Wat wil je? Ik heb de laatste weken maar een paar keer kunnen trainen bij een amateurvereniging. Er tussendoor probeerde ik het op m’n eentje en dat was allemaal niet bevorderlijk voor m’n spelpeil.”

(Willem van Hanegem, Het Vrije Volk, 23-08-1976)

Van Hanegem was in zijn eerste wedstrijd voor zijn nieuwe werkgever wel nadrukkelijk aanwezig, maar hij viel vooral op door zijn forse overtredingen. Het was een klein wonder dat hij na charges op de doorgebroken Henny Michielsen nog op het veld mocht blijven staan. Ook de overtredingen op Adri van Staveren en Terry Lees waren stevig.

Toch verdween Van Hanegem alleen met ‘geel’ in het boekje van de scheidsrechter. Die kaart kan hem overigens nog wel een schorsing opleveren van meerdere wedstrijden, omdat Van Hanegem nog een voorwaardelijke schorsing had openstaan uit zijn Feyenoord-tijd. Dat zou kunnen betekenen dat Van Hanegem twee tot vier wedstrijden aan de kan blijft zitten.

Willem van Hanegem
Willem van Hanegem in zijn Hitachi-shirt. Foto: Rob Croes, Nationaal Archief/Anefo

Hoe ging het verder?

De duurloop komt er uiteindelijk nooit. Aanvankelijk reageert Van Hanegem nog vrij positief op de Rotterdamse uitdaging, maar na een paar dagen blijft daar weinig van over. In een column in het Parool zegt Van Hanegem een paar dagen later

“Politieagenten uit Hendrik Ido Ambacht, mijn vroegere woonplaats, waar ik nog altijd mijn partijtje tennis speel, hebben me ervoor gewaarschuwd dat de Rotterdamse wijkagent die me heeft uitgedaagd voor ene 10 km loop in het Kralingse Bos helemaal geen wijkagent is. Ten eerste is hij geen agent, maar brigadier. Ten tweede heeft hij helemaal geen wijk”

(Willem van Hanegem, Parool, 28-08-1976)

Volgens Van Hanegem is de man een sportinstructeur en heeft hij sowieso een ‘steengoede conditie’. Volgens de middenvelder ‘wil de wijkagent hem wat flikken’.

Daarna blijft het meer dan een maand stil. Als het NRC Handelsblad er in oktober naar de uitdaging vraagt, komt er wel antwoord. AZ heeft een stokje gestoken voor de duurloop. Men was bang voor een afgang voor hun pas gecontracteerde topspeler voor de draaiende televisiecamera’s.

Er was nog gesproken over een nieuwe afspraak: een duurloop van geen tien, maar van twee kilometer. Daarbij zouden de twee lopers tegelijkertijd vertrekken en ook tegelijkertijd over de finishlijn komen, waar de cameraploeg staat te wachten.

Vanuit het politiekorps wordt het voorstel een ‘schertsvertoning’ genoemd. Daarop is het tegenvoorstel afgewezen. Daarna heeft AZ de stekker uit de hele uitdaging getrokken.

Toch is ‘de conditie van een wijkagent’ iets wat je af en toe nog wel eens hoort op en om de voetbalvelden.

Van Hanegem speelde uiteindelijk drie seizoenen bij AZ’67. Hij speelde 80 wedstrijden en scoorde 13 doelpunten. Hij won ook de KNVB-beker met de Alkmaarders. Daarna vertrok hij naar de Verenigde Staten, speelde nog twee jaar bij FC Utrecht, om vervolgens zijn carrière af te sluiten bij Feyenoord.

Bronnen:

NRC Handelsblad – 23-08-1976 – Wim van Hanegem maakt bewogen debuut bij AZ

Trouw – 23-08-1976 – Gele kaart in wedstrijd tegen Sparta gaat nieuwe AZ-vedette aantal duels kosten

Het Vrije Volk – 23-08-1976 – Wijkagent

Het Parool – 24-08-1976 – Willem

De Volkskrant – 24-08-1976 – Conditietest Van Hanegem en politieman

De Telegraaf – 24-08-1976 – Wijkagenten nodigen ‘De Kromme’ uit voor test

Het Parool – 28-08-1976 – Wijkagent wil met ‘flikken’

NRC Handelsblad – 04-10-1976 – Afgelast

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 23-08-2020

Verhaalnummer: 225

ROTTERDAM – Een groep van enkele tientallen Katendrechters heeft vanavond bij zeker tien bordelen de ramen ingegooid. De boze bewoners maken deel uit van de anonieme Actiegroep Redt Katendrecht (Areka) die strijdt tegen de overlast van de seksindustrie op Katendrecht.

Zeker vijftien ruiten van bordelen en seksbioscopen zijn vernield, onder meer in de Atjehstraat en de Veerlaan. Ook bij een woonhuis zijn ruiten kapot.

De bordeelhouders, die aanvankelijk stomverbaasd reageerden, lieten zich niet onbetuigd. De politie kon nog maar net voorkomen dat de woedende exploitanten een huis aan de Brede Hilledijk binnendrongen, waar stenengooiers zich zouden schuilhouden.

“Het was dat mijn vrouw mijn pistool onder de bami had verstopt, anders waren er doden gevallen. Die actiegroep wil hoe dan ook in het nieuws. Als ze zo doorgaan gebeurt het ook”

(Bordeelhouder ‘Henk’, Vrije Volk 14-10-1974)

De politie greep meteen in. De wijk ging hermetisch op slot. Er werden wachtposten geplaatst, er kwam politie te paard en een peloton van de Mobiele Eenheid. Toch was het nog de hele avond onrustig.

Directe aanleiding voor de geweldsexplosie zou een incident gisterenmorgen zijn geweest. Bij het huis van een weduwe werd een ruit ingegooid. Bordeelhouders worden daarvoor verantwoordelijk gehouden. Wat de aanleiding is voor de vernieling is niet duidelijk.

Spanningen

De problemen op ‘De Kaap’ spelen al veel langer. Al minstens drie jaar lang klagen de bewoners van Katendrecht over de prostitutie en de toenemende overlast. Sinds 1971 is het aantal seksbioscopen gegroeid van zes naar zeventien. Maar ondanks alle protesten groeit het aantal bordelen ook dit jaar nog door.

De balans in de wijk is de afgelopen jaren behoorlijk weggevallen, zeggen de bewoners.

“Mijn dochtertje van twaalf moest ’s avonds naar de telefooncel op de hoek om een dokter voor mij te bellen. Die staat niet ver. Kerels vallen haar lastig. Als een te hulp geschoten politieman waarschuwt, krijgt hij te horen, dat ze het er wel zelf naar gemaakt zal hebben. Twaalf jaar, nou vraag ik je?”

(Buurtbewoner, Vrije Volk, 21-08-1974)

“Als ik mijn zoon van acht om een fles melk stuur, wordt hij onderweg uitgenodigd om lichtbeelden in ’n sexclub te komen bekijken”

(Buurtbewoner, Vrije Volk, 21-08-1974)

In augustus vorig jaar komt het al een keer tot een treffen tussen bewoners en souteneurs. Bordeelhouders vallen buurtbewoners aan, omdat ze ‘hun klandizie zouden wegjagen’. De Rotterdamse gemeenteraad belooft beterschap.

Overlastgevende bordeelhouders zullen de stad worden uitgezet. Maar ondanks scheld-, vecht- en schietpartijen verandert er niets. Logisch, zeggen buurtbewoners, want de gemeente vindt het wel prima als de seksindustrie van de stad in een klein beheersbaar gebied als Katendrecht plaatsvindt.

Toch weten de Katendrechters het hoogste politieke platform te bereiken. Er komt een gesprek met de vaste Kamercommissie van de Tweede Kamer en ook minister Van Agt wil de Katendrechters te hulp schieten.

Wijkorgaan

Het Wijkorgaan Katendrecht biedt de meeste weerstand tegen de seksbazen van ‘de Kaap’. Maar dat laten de bordeelhouders niet over hun kant gaan. Als het wijkorgaan de gemeenteraad in april een ultimatum stelt na de opening van wéér twee bordelen, wordt er brand gesticht in het huis van een van de bestuursleden van het wijkorgaan.

De schade valt mee, maar het signaal is duidelijk: het is de bordeelhouders menens. Een paar weken later wordt een bordeelhouder opgepakt voor brandstichting. Hij bekent.

Het bestuurslid van het wijkorgaan krijgt daarna nog meer te verduren. Ze krijgt pistoolschoten door zijn brievenbus. Ook wordt er geprobeerd om een wijkgebouw in brand te steken.

In augustus gooit het wijkorgaan het bijltje erbij neer. Niet zozeer vanwege de bedreigingen, maar door de lakse houding van het stadsbestuur.

Actiegroep

Wanhopige Katendrechters nemen dan het heft in eigen hand. Begin september wordt op een besloten bijeenkomst de Actiegroep Redt Katendrecht (Areka) opgericht. De 89 leden blijven anoniem uit angst voor represailles van de bordeelhouders.

In een telegram aan de Coolsingel laten de leden weten dat ze zich inzetten voor ‘het terugdringen van de prostitutie en sexbioscopen, en invoering van een project van woon- en wijkverbetering’. De acties richten zich meer tegen het stadsbestuur dan tegen de bordeelhouders, omdat de actiegroep vindt dat de oorzaak van de ellende op de Coolsingel ligt.

“U hoort nog meer van ons”

(Telegram ‘Redt Katendrecht’ aan gemeentebestuur Rotterdam, Vrije Volk, 09-09-1974)

De actiegroep krijgt steun van ‘goedgetrainde mensen die een jiu-jitsu en karateopleiding hebben gehad’. Een dag later wordt het vechtsportverhaal grotendeels ingetrokken.

(Dit artikel gaat verder onder deze advertentie)

Eroscentrum

De gemeenteraad schrikt van het dreigement. Nog geen week later gaan vier bordelen dicht. Het wijkorgaan is niet onder de indruk. In de weken ervoor zijn er immers dertien bordelen bijgekomen.

De gemeente komt met het plan voor een megabordeel (eroscentrum) buiten Katendrecht. Andere wijken in Rotterdam laten al meteen weten totaal niets te zien in een verschuiving van de seksindustrie.

De rellen van vandaag op Katendrecht versterken de angst in andere wijken voor de verspreiding van bordelen in de stad. Meerdere exploitanten hebben al aangegeven dat ze rondkijken naar een andere locatie, nu de gemeente de eerste bordelen op de Kaap heeft gesloten.

De gemeente Rotterdam heeft nog een hele kluif aan de problemen op Katendrecht.


Hoe ging het verder?

Ook na 13 oktober bleef het onrustig op Katendrecht. Weer gingen er ruiten kapot en moest de politie ingrijpen.

Het zou nog bijna tien jaar duren tot de allerlaatste skesbaas verdween. In 1981 ging de laatste hoerenkeet dicht, zo’n tien jaar na de eerste brief van de Katendrecthers aan het stadsbestuur.

De gemeente ging vervolgens jarenlang aan de slag met het plan voor het Eroscentrum. Dat zou er nooit komen. In het stuk van Hans Koole kun je daar nog veel meer over lezen.

Tekst: Dave Datema mmv Ingrid Smits

Gepubliceerd op: 01 oktober 2017

Verhaalnummer: 28

Bronnen:

“Katendrecht vraagt optreden tegen seksclubs”. “NRC Handelsblad“. Rotterdam, 22-01-1974

“Wijkorgaanvoorzitter Herman van Eijk: Bewoners worden geïntimideerd Wijkorgaan Katendrecht klaagt zijn nood in Den Haag”. “Leeuwarder courant : hoofdblad van Friesland“. Leeuwarden, 02-02-1974

“Wijkorgaan Katendrecht naar kamercommissie”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 21-03-1974

“Schoten op Katendrecht”. “NRC Handelsblad“. Rotterdam, 21-03-1974

“WEER EEN BORDEEL”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 02-04-1974

“Spanning in rosse wijk”. “De Telegraaf“. Amsterdam, 03-04-1974

“Brand in huis op Katendrecht aangestoken”. “NRC Handelsblad“. Rotterdam, 13-04-1974

“Sexclubhouder stichtte brand op Katendrecht”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 03-05-1974

“Raadselachtige brandstichting op Katendrecht”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 24-05-1974

“Rotterdamse secretaresse wordt bewaakt”. “Nederlands dagblad : gereformeerd gezinsblad / hoofdred. P. Jongeling … [et al.]“. Amersfoort, 17-07-1974

“Katendrecht staakt strijd tegen ‘die pooierskliek’ Wijkorgaan wantrouwt Rotterdams stadsbestuur”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 20-08-1974

“Haat en nijd”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 21-08-1974

“Mysterieuze schoten op Katendrecht”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 22-08-1974. Geraadpleegd op Delpher op 16-08-2017,

“Nieuwe groep strijdt tegen sex op Kaap”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 06-09-1974

“Gemeente laat bordelen sluiten”. “NRC Handelsblad“. Rotterdam, 17-09-1974

“‘KATENDRECHTERS NU GAAN HELPEN'”. “Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 20-09-1974

NRC Handelsblad“. Rotterdam, 14-10-1974, p. 1.

Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 14-10-1974, p. 1

De Telegraaf“. Amsterdam, 14-10-1974, p. 1

Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad“. Rotterdam, 15-10-1974, p. 1

Sekswerkerfgoed – De Strijd tussen bewoners en de prostitutiewereld ontbrandt letterlijk

RTV Rijnmond – Vergeten Verhalen: Geen hoerenkast bij de Euromast