Skip navigation

Tag Archives: Den Haag

ZUID-HOLLAND – Op 28 velden, verspreid over Nederland is vandaag de nieuwe profcompetitie van start gegaan. Afgelopen donderdag werd besloten om de competities van de NBVB (proftak) en de KNVB (amateurs) samen te voegen.

Het enthousiasme van het publiek voor de nieuwe profcompetitie was, gezien de toeschouwersaantallen, vrij groot. Sommige stadions waren voor het eerst sinds jaren uitverkocht. Het meeste publiek was er bij Ajax – VVV (2-3), waar 20.000 mensen naar het stadion waren gekomen.

De clubs zijn willekeurig verdeeld over vier Eerste Klassen. De ploegen worden aan het einde van het seizoen verdeeld in een Hoofdklasse en Eerste Klasse. De ploegen die in de Hoofdklasse zitten, worden later verdeeld in een Ere- en Eerste Divisie.

Publiek

Het conflict over profvoetbal ontstond eind vorig jaar, toen bleek dat de KNVB niet bereid was om betaald voetbal te organiseren. De Nederlandse Beroeps Voetbalbond (NBVB) werd opgericht, die een eigen competitie opstartte.

Aan het begin van dit seizoen begonnen tien clubs aan de eerste Nederlandse profcompetitie. Tegelijkertijd begon ook de KNVB-competitie. Na een paar maanden kreeg de KNVB door dat deze ‘voetbaloorlog’ slecht was voor de kwaliteit op de Nederlandse velden. Afgelopen donderdag werd daarom de strijdbijl begraven en gingen beide bonden samen verder. De twee lopende competities werden meteen stopgezet.

Van de tien al bestaande profclubs bleven er acht over. Zo gingen Den Haag en BVC Rotterdam samen verder als de Flamingo’s. Maar de snelle fusie zorgde voor nogal wat problemen.

* Haarlem – Alkmaar. Foto: Joop van Bilsen, Nationaal Archief/Anefo

Loten

Zo was er een uur voor het begin van de wedstrijd tegen Zwolsche Boys nog geen duidelijkheid over wie er zou spelen. In totaal gingen er 23 spelers naar Zwolle. Onderweg werd afgesproken dat er vijf spelers van het voormalige Den Haag zouden spelen en vijf spelers van BVC Rotterdam.

Voor de plek op het doel zou geloot worden tussen Wim Landman (R’dam) en Piet Kraak (Den Haag). Landman won de loting. Van de afspraak kwam weinig terecht. Landman speelde wel, maar trainer Franz Fuchs stelde uiteindelijk zeven Rotterdammers en maar vier Hagenaars op.

Ondanks de ongebruikelijke voorbereiding, wonnen de Flamingo’s met 5-0. De doelpunten waren van Stout, Clavan (2) en De Harder (2).

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



‘Profs tegen amateurs’

De verwachting was dat de NBVB-clubs een groot voordeel zouden hebben ten opzichte van de andere clubs, omdat zij de afgelopen maanden goede spelers hadden weggekocht. Maar in de praktijk bleek daar nauwelijks sprake van te zijn. Van de acht NBVB-clubs wisten er maar drie te winnen.

Ook is het opvallend dat alle Amsterdamse clubs (Ajax, BVC Amsterdam, Blauw Wit en DWS) allen hun eerste wedstrijd verloren.

Overige uitslagen

EERSTE KLASSE A

Roda Sport – Emma 1-2: De Dordtenaren van Emma moesten voor hun eerste wedstrijd op bezoek bij de fusieclub Roda Sport, een combinatie van Eerste klassers Bleijerheide en Kerkrade. Na tien minuten maakte Jongen de openingstreffer voor de Limburgers. Cor en Janus van der Gijp scoorden daarna de twee goals van Emma. Toeschouwers: 4.000

Stormvogels – Excelsior 1-1: Excelsior begon defensief aan de wedstrijd, maar kwam toch op achterstand via Stelling. In de laatste vijf minuten gooide de Kralingers alles op de aanval. Bij een hoekschop knikte Dijkgraaf de gelijkmaker binnen. Toeschouwers: 2.500

EERSTE KLASSE B

ADO – EDO 1-2: Een teleurstellend begin van de Haagse club. Beide wedstrijden speelden niet sterk, maar EDO uit Haarlem kwam wel op een 0-2 voorsprong, door doelpunten van Klein en Roodselaer. Valks maakte het enige doelpunt van ADO. Toeschouwers: 10.000

SVV – DWS 4-0: Binnen 15 minuten was deze wedstrijd al gespeeld. Köneman, Geel (vrije trap) en Van Pelt waren de doelpuntenmakers in de beginfase. Na rust scoorde Van Pelt nog een keer. Toeschouwers:  8.000

Brabantia – Sparta 3-2: In de KNVB-competitie had Brabantia nog geen wedstrijd gewonnen, maar vandaag speelde het de beste wedstrijd van het seizoen tot nu toe. De Spartanen stonden halverwege de tweede helft op een 3-0 achterstand (doelpunten Kruyssen, Bos en Mollen). De twee tegentreffers van Sparta in de slotfase maakten het nog spannend (twee doelpunten van Boot), maar de nederlaag was verdiend. Toeschouwers: 2.000

EERSTE KLASSE C

Feijenoord – Vitesse 2-1: De toeschouwers in de Kuip kregen een vrij matige wedstrijd te zien. Rechtsbuiten Daan den Bleyker was de uitblinker bij de thuisploeg. Hij maakte de eerste goal van Feijenoord. In de tweede helft verdubbelde Van der Heide de voorsprong. De aansluitingstreffer van Vitesse kwam kort voor tijd. Toeschouwers: 15.000

Blauw Wit – Hermes DVS 1-2: De Schiedammers kwamen in een vervelende wedstrijd via Van der Zee en Gudde op een 2-0 voorsprong. Ondanks de tegentreffer van Bommels, een kwartier voor tijd, kwam de Schiedamse winst in Amsterdam  niet meer in gevaar. Toeschouwers: 5.000

EBOH – PSV 2-2: De wedstrijd in Dordrecht ging beide kanten op. Voor rust was EBOH sterker. Het doelpunt van Scheurwater was dan ook verdiend. Na rust kwam PSV op dreef. Door doelpunten van Dillen en Fransen namen de Eindhovenaren een voorsprong. Uit een strafschop na een handsbal maakte EBOH via Hijbeek gelijk. Toeschouwers: 7.000

EERSTE KLASSE D

Xerxes – DFC 1-1: De Rotterdams-Dordtse tweestrijd eindigde onbeslist. DFC kwam via Versteeg op voorsprong. Coen Moulijn zette beide ploegen op gelijke hoogte. Toeschouwers: 7.000


Hoe ging het verder?

Eigenlijk was de fusie een groot succes. Bij de meeste clubs kwam meer publiek en het ‘voordeel’ dat de profclubs zouden hebben op de amateurs bleek niet zo groot te zijn.

Holland Sport (de naam die de Flamingo’s noodgedwongen kozen, omdat er al een voetbalclub met diezelfde naam was) was met de tweede plaats in de Eerste Klasse A de meest succesvolle ploeg.

In de vier klassen met veertien ploegen, plaatsten de eerste negen zich voor de Hoofdklasse, met uitzicht op de Ere- en Eerste Divisie. Holland Sport, Excelsior, Emma (Eerste Klasse A), Sparta, SVV (Eerste Klasse B), EBOH, Feijenoord (Eerste Klasse C), DFC (Eerste Klasse D) plaatsten zich voor de Hoofdklasse. Alleen Hermes DVS en Xerxes gingen naar de Eerste Klasse.

De competitie om het landskampioenschap (de vier koplopers van de Eerste Klassen speelden tegen elkaar) was een Brabants onderonsje. Willem II, NAC, PSV en Eindhoven speelden tegen elkaar. Willem II haalde het kampioenschap binnen.

Bronnen:

“Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad”. Rotterdam, 29-11-1954, p. 4

“De Telegraaf”. Amsterdam, 29-11-1954, p. 1.

“Het vrije volk : democratisch-socialistisch dagblad”. Rotterdam, 26-11-1954, p. 1

Wikipedia – NBVB

Wikipedia – Landskampioenschap voetbal 1954-1955

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 28-11-2017

Verhaalnummer: 102

DEN HAAG – Bij een bombardement van Engelse vliegtuigen op de Haagse wijk Bezuidenhout zijn mogelijk honderden slachtoffers gevallen. Er woeden grote branden in de wijk. Onder de puinhopen wordt gezocht naar overlevenden.

Vanmorgen rond acht uur ging het luchtalarm voor het eerst af. Een half uur later volgde een tweede keer en rond negen uur ging het alarm voor de derde maal af.

Toen verschenen ook de geallieerde bommenwerpers aan de Haagse horizon. Korte tijd later bleek dat de toestellen hun bommen hadden losgelaten boven de Haagse wijk Bezuidenhout.

“En daarna is er een onophoudelijke reeks bominslag na bominslag. De brandweer komt in actie, daar waar een reusachtige rookwolk de plaats des onheils aanwijst.”

(Algemeen Handelsblad, 05-03-1945)

Waarschijnlijk zijn bij het bombardement brisantbommen gebruikt.

Nieuwe golf

Volgens ooggetuigen volgde kort daarop nog een golf bommenwerpers en werden opnieuw bommen afgeworpen. Er volgden opnieuw explosies.

“Ze zijn niet meer te tellen. De aarde trilt. Gebouwen en geheele huizenblokken storten als kaartenhuizen ineen. Weer andere beginnen te branden en staan weldra in lichterlaaie.”

(Telegraaf, 05-03-1945)

De stevige westenwind zorgde ervoor dat het vuur zich nog verder verspreidde in de wijk. De brandweer kon weinig uitrichten tegen de vuurzee, door onderbemanning en een gebrek aan materieel. Vaak was er ook geen bluswater beschikbaar. In de loop van de dag kwam er assistentie uit een groot deel van Zuid-Holland en zelfs vanuit Wormerveer en Zaandam.

Mensen die na de eerste aanvalsgolf de straat op waren gevlucht – er zijn namelijk niet veel schuilkelders in Bezuidenhout – werden geraakt door bommen van de tweede aanvalsgolf. Ooggetuigen vertellen vreselijke verhalen over mensen die bij de Liduinakerk zwaar verminkt op straat liggen. Daar zitten ook ouderen en kinderen bij.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Gevlucht

Vanuit Bezuidenhout zijn tienduizenden mensen weggevlucht. Volgens ooggetuigen liepen mensen in pyama en op blote voeten door de straten van Voorburg. Anderen zagen wit van het stof.

De mensen die achter zijn gebleven, of die naar de wijk zijn gegaan om hulp te verlenen, zijn begonnen met het zoeken naar overlevenden tussen de puinhopen.

Doelwit

Het is niet duidelijk waarom de Engelse bommenwerpers de Haagse wijk hebben gekozen als doelwit. Mogelijk heeft het iets te maken met de raketinstallaties in het Haagse Bos, maar die V2-raketten staan ruim een kilometer verderop.

De autoriteiten hebben nog niet gereageerd op het bombardement.


Hoe ging het verder?

Het dodental van het bomabrdement op Bezuidenhout ligt officieel op 550. Daarnaast raakten nog 250 mensen gewond er raakten zo’n 30.000 mensen dakloos. Het bombardement op Bezuidenhout staat hoog in de lijst met bombardementen met dodelijke slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in ons land. Ter vergelijking, het bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940 kostte 650 tot 900 mensenlevens.

Na het bombardement op Nijmegen (22-02-1944) met 800 burgerslachtoffers, is het bombardement op Bezuidenhout het één-na-zwaarst, dat is uitgevoerd door de geallieerden.

In totaal werd er 67.000 kilo aan brisantbommen gegooid op de Haagse wijk. In Rotterdam (1940) ging het om 97.000 kilo.

Recent doken er bewegende beelden op van het bombardement, gemaakt vanuit een van de toestellen. Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie heeft de beelden verwerkt in een video.

Doelwit

Het doel van het bombardement was inderdaad de V2-installaties in het Haagse bos. De V2-raketten zorgden voor veel slachtoffers. Veel van de V2-raketten werden vanuit Wassenaar en Den Haag afgevuurd. In Engeland vielen ruim 2700 doden door deze raketten, die na lancering eigenlijk niet meer te stoppen waren. Daarom was het de Engelsen zoveel waard om de installaties te vernietigen.

Een deel van de bommenwerpers kreeg verkeerde informatie over de plek waar de bommen gedropt moesten worden. Maar andere toestellen, die wel de goede informatie hadden, hadden ook het Haagse Bos niet getroffen.

De Engelse legerleiding kwam eerst met de verklaring dat de harde noordenwind ervoor zorgde dat de toestellen uit koers waren geraakt. Later bleek dat verkeerde locatiegegevens waren doorgegeven. De piloten hadden doorgekregen dat ze de bommen op een onbewoonde woonwijk moesten gooien. Dat de wijk bewoond was, dat wisten ze niet.

Een officier met de initialen LCR kreeg de schuld van het doorgeven van de verkeerde informatie, ook al had zijn leidinggevende niet ingegrepen bij het controleren van de gegevens. LCR kreeg een reprimande. Later bleek dat er veel meer fouten waren gemaakt, maar dat de legerleiding dat bewust stil hield.

Het bombardement op Bezuidenhout zorgde er niet voor dat de V2-lanceringen vanuit Den Haag niet doorgingen. Diezelfde avond werden weer twee raketten gelanceerd. Een van die raketten kwam overigens neer op Bezuidenhout. Daarbij zijn acht brandweermannen, die aan het blussen waren, omgekomen.

Bronnen:

Algemeen Handelsblad – 05-03-1945 – Engelsch bombardement op Den Haag eischt honderden doden

Telegraaf – 05-03-1945 – Bommen op Den Haag

Geschiedenis van Den Haag – Bombardement op het Bezuidenhout

Wikipedia – Bombardement op Bezuidenhout



DEN HAAG – Bij een bombardement op klaarlichte dag op het Centrale Bevolkingsregister in Den Haag zijn vermoedelijk tientallen doden gevallen. Ook worden nog zeker veertig tot vijftig mensen vermist. Het is het grootste bombardement op Den Haag sinds het begin van de oorlog in 1940.

Volgens de autoriteiten zijn behalve het Bevolkingregister, dat gevestigd was in de Kunstzaal Kleykamp, ook nog acht woningen verwoest en zeven zwaar beschadigd. Het register lijkt grotendeels in vlammen te zijn opgegaan.

Het dodental staat inmiddels op 17. Verder zijn er zeker 73 gewonden. De meeste slachtoffers waren werkzaam bij het Bevolkingsregister en zijn van Nederlandse afkomst. Het zijn vooral jonge vrouwen die onder het puin zouden liggen.

Aanval

De aanval was rond drie uur vanmiddag. Britse bommenwerpers zouden volgens de autoriteiten gebruik gemaakt hebben van het wolkendek en zo ongemerkt richting Den Haag zijn gevlogen.

De toestellen zouden over de Zuid-Hollandse Eilanden zijn gevlogen. De toestellen kwamen uit de richting van Gouda. In Den Haag maakten de piloten gebruik van het vlakbij gelegen Vredespaleis als markeringspunt.

Maar volgens ooggetuigen was er helemaal geen bewolking en vlogen de toestellen heel laag, om zo ongezien naar Den Haag te vliegen. De toestellen vlogen zo laag dat een van de houten (!) Mosquito’s onderweg een schoorsteen raakte. Geen van de toestellen is neergehaald.

De eerste bommen zorgden ervoor dat het gebouw van de buitenkant verwoest werd. Daarna werden brandbommen op Kleykamp gedropt. Daardoor ontstond een groot vuur dat moeilijk te bestrijden was, ondanks dat de hulpdiensten snel ter plaatse waren.

Echtheid persoonsbewijzen

In het Bevolkingsregister liggen alle ontvangstbewijzen voor de nieuwe persoonsbewijzen, die sinds twee jaar verplicht zijn. Ook pasfoto’s en vingerafdrukken zijn er opgeslagen. Het register wordt gebruikt om persoonsbewijzen te controleren op vervalsing.

Omdat het gaat om een precisiebombardement met een specifiek doel, is het aannemelijk dat het verzet om de verwoesting van het register heeft gevraagd. Zonder het register kunnen mensen met een vervalst persoonsbewijs op straat lopen, omdat een controle onmogelijk is.

Omdat het vandaag een gewone werkdag was, was het erg druk in het register. Volgens schattingen waren er tussen de 50 en 70 ambtenaren aan het werk.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Reacties

De staatsgecontroleerde media spreken van een ‘barbaarse’ aanval.

“Weer hebben Anglo-Amerikaanse vliegers bommen laten vallen op een Nederlandsche stad en zijn weerlooze burgers het slachtoffer geworden. De geschiedenis zal een oordeel vellen over een dergelijke barbaarsche wijze van oorlog voeren!”

(Delftsche Courant, 12-04-1944)

“Wéér zijn op klaarlichten dag verscheidene burgers, waaronder vele jonge meisjes gedood, verminkt of met verwondingen opgenomen, weer is dood en verderf gezaaid onder in het geheel niet bij de oorlogvoering betrokkenen en op de vraag: waarom?, vindt men weer geen voldoende antwoord.”

(De Residentiebode, 12-04-1944)

Sommige media verwijzen ook naar het Brits-Amerikaanse bombardement van Nijmegen twee maanden geleden. Daarbij kwamen rond de achthonderd mensen om het leven. Vanuit Londen kwam toen het excuus dat piloten een fout hadden gemaakt, omdat ze dachten dat ze boven Duits grondgebied zaten. Nu kan dat excuus niet gemaakt worden.


Hoe ging het verder?

De verzetskranten waren lyrisch over het bombardement van Villa Kleykamp. In principe was dat het ook. Het pand werd verwoest met het precisiebombardement en alle piloten (onder wie de Nederlandse piloot Robbie Cohen) kwamen veilig weer terug in Engeland.

Geïllustreerd Vrij Nederland noemde het een ‘treffend staaltje van bombardeerkunst’.

Maar er waren nogal wat kanttekeningen. Het bombardement was inderdaad uitgevoerd op verzoek van het verzet. Zij gingen ervanuit dat de mensen die in het register aan het werk waren NSB’ers waren. Maar de meeste waren gewoon normale Nederlandse ambtenaren, die soms al jaren in dienst waren van het ministerie.

Uit een reconstructie van Andere Tijden blijkt later dat het verzet daarbij een verkeerde inschatting had gemaakt, bovendien op grotendeels verkeerde informatie. Er werd gekozen voor een bombardement op een werkdag, omdat dan alle kluizen open zouden staan en brandbommen een groter effect zouden hebben.

Vrij Nederland schreef over het bombardement: “Met dit register is de Centrale Bevolkingsadministratie van Nederland verdwenen. Alle ingevulde papieren met foto’s en vingerafdrukken die als controlemateriaal op de gemeentelijke bevolkingsregister voor den bezetter groote waarde hadden – en de heer Lentz stelde ze wel tot zijn beschikking – zijn weg. Voor vele duizenden is dit een groote uitkomst.”

Maar al het enthousiasme ten spijt, bleek dat zeker de helft van het register onbeschadigd was na de brand. De overgebleven persoonsbewijzen werden overgebracht naar het latere NEBO-ziekenhuis.

Het dodental liep uiteindelijk op tot 61.

Bezuidenhout

Het bombardement op Villa Kleykamp was het eerste van de Tweede Wereldoorlog op Den Haag, maar zeker niet het zwaarste. Dat was een klein jaar later, toen de wijk Bezuidenhout werd getroffen.

Die bommen waren bedoeld voor een V2-installatie in het Haagse Bos. In plaats daarvan vielen de meeste bommen in de woonwijk Bezuidenhout. Er vielen rond de 550 doden.

Het bovenstaande artikel maakt deel uit van de serie verhalen voor de Maand van de Geschiedenis van 2018. Het thema van dit jaar is Opstand. In dit geval gaat het om het verzet dat hulp inroept van buitenaf en welke gevolgen zo’n opstand kan hebben.

Bronnen:

De Residentiebode – 12-04-1944 – Luchtaanval op Den Haag

Zuid-Hollandsch Dagblad – 12-04-1944 – Luchtaanval op Den Haag

Het Vaderland – 12-04-1944 – Luchtaanval op Den Haag

Delftsche courant – 12-04-1944 – Luchtaanval op Den Haag

Geïllustreerd Vrij Nederland – 15-04-1944 – Een rake klap!

Volkskrant – 23 oktober 2008 – Zes mosquito bommenwerpers en een villa in Den Haag

Traces of War – Memorial Kleykamp bombing

Go2war2 – Aanval op Kleykamp

Andere Tijden – Kleykamp

Wikipedia – Koninklijke Kunstzaal Kleykamp

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 01-10-2018

Verhaalnummer: 217


Den Haag – Aan de chique Zeestraat is een begin gemaakt met de sloop van het huis van ‘Geitemie’, zoals de bewoonster bekend staat. Het zwaar vervallen huis werd door de vrouw deels gebruikt als stal voor dieren. Tot ergernis van omwonenden.

Geitemie sputterde tot gisteren nog tegen. Terwijl bouwvakkers al begonnen waren met de sloop, sliep zij –half in de open lucht- nog in het huis. De dieren waren ondertussen al vertrokken.

Domineesdochter

De hoofdrolspeelster in het trieste verhaal is domineesdochter Te Gempt, die de bijnaam Geitemie kreeg, omdat ze meerdere geiten en pluimvee had. De dieren liepen in de tuin, maar kwamen ook binnen. Inkomsten heeft de vrouw nauwelijks.

Het huis was de omgeving en de gemeente Den Haag een doorn in het oog, mede door de klagende buren. Mensen die het huis passeerden spraken van een ‘zure en bedorven lucht’.

Grote schoonmaak

Een jaar geleden greep de gemeente al eens in. De gemeentelijke reinigingsdienst haalde twee wagens met mest en vuil naar buiten. Buurtbewoners keken met meer dan gemiddelde interesse toe.

Volgens de Haagsche Courant viel het wel op dat de dieren goed verzorgd werden. Geitemie zelf had geen last van de stank, was de conclusie.

De gemeente zat ondertussen wel in de maag met het vervallen huis en de immer klagende buren. Wethouder Vrijenhoek had er weinig vertrouwen in dat de situatie zou verbeteren en besloot dat het huis onbewoonbaar moest worden verklaard. Op die manier zou de domineesdochter niet langer kunnen blijven.

Medestanders

Geitemie is een attractie in Den Haag. Jongeren kijken toe en maken dierengeluiden als ze de vrouw bezig zien in haar achtertuin.

Maar Geitemie kan ook rekenen op medestanders. De verhalen over de zonderlinge bewoonster hebben niet alleen de regionale, maar ook de landelijke pers gehaald. En dat levert reacties op. In de krant Het Vaderland verscheen een ingezonden brief van een vrouw die het lot van ‘de ontwikkelde, zéér goedhartige domineesdochter’ aantrekt. Ze roept mensen op om geld te geven, zodat de vrouw er weer bovenop komt.

“Want wanneer deze ‘verkeerde belangstelling’ nu eens door ons werd omgezet in de goede en wij bezorgden haar wat geld om een goed kippenhok te laten zetten, waardoor zij van den verkoop der eieren kon leven en wat hulp nemen om den boek schoon te houden, dan leefde zij verder met haar beesten in vrede en zindelijkheid”

(Ingezonden brief, Het Vaderland, 14-01-1933)

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Uithuiszetting

Ondertussen ging de gemeente door met de plannen om het huis tegen de vlakte te gooien. Volgens ambtenaren van de gemeente was het pand zo vochtig, dat er gevaar dreigt voor de gezondheid. Het dak lekte, het riool werkte niet, de zoldervloer stond op instorten en de buitenmuren verkeerden ook in slechte staat.

De eigenaar, die de woning aan Geitemie verhuurt, krijgt van de rechter de opdracht om het huis op te knappen, anders gaat het tegen de vlakte. Dat weigert ze. Een renovatie zou te duur en nooit rendabel zijn.

De huisbaas hoopt dat Geitemie door de erbarmelijke omstandigheden zelf haar koffers pakt. Maar dat gebeurt niet. En hoewel de eigenaresse zich aanvankelijk met hand en tand tegen de afbraak verzet, gaat ze uiteindelijk toch akkoord met de sloophamer.

Niet zonder slag of stoot

Toen drie bouwvakkers deze week wilden beginnen met het platgooien van het huis, weigerde Geitemie opnieuw te vertrekken. Zelfs nu het dak er deels vanaf was, bleef ze op de door haar gehuurde bovenverdieping. Haar laatste nacht kijkt ze rechtstreeks naar de sterrenhemel.

Vanmorgen heeft de bijzondere dame haar strijd dan toch gestaakt. Het gat in het dak was te groot geworden om in het huis te blijven wonen. De krant ‘Het Vaderland’ omschreef het alsof ze ‘gecapituleerd had’ na haar veldtocht tegen ‘steenen en balken’.


Hoe ging het verder?

Alhoewel de term ‘Geitemie’ voor sommige (oudere) mensen uit Den Haag zeker nog wel bekend is, is volstrekt onduidelijk wat er verder is gebeurd met Mejuffrouw Te Gempt.

Op de plek van de ‘particuliere kinderboerderij’ kun je tegenwoordig logeren in het Hilton Hotel. Eerder was het pand het kantoor van het hoofdbestuur van de PTT.

UPDATE: Vier jaar na haar uitzetting meldt de stichting Spiritualitische Ethischen Kring dat Mejuffruw A. te Gempt op 11 september 1938 ‘naar betere gewesten’ is gegaan. (Met dank aan JdK)

Bronnen:

“Het „huis van Geitemie” wordt afgebroken.”. “Haagsche courant“. ‘s-Gravenhage, 06-01-1934.

“De beestenstal in de Zeestraat.”. “Haagsche courant“. ‘s-Gravenhage, 10-01-1933.

“GROOTE SCHOONMAAK In particulieren dierentuin”. “De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad“. ‘s-Hertogenbosch, 12-01-1933.

“VERKEERDE BELANGSTELLING.”. “Het Vaderland : staat- en letterkundig nieuwsblad“. ‘s-Gravenhage, 14-01-1933.

“HAAGSCHE COURANT Woensdag 18 Januari 1933. No. 15321. VIERDE BLAD. STADSNIEUWS. Rede van minister Stauning.”. “Haagsche courant“. ‘s-Gravenhage, 18-01-1933.

“RECHTSWEZEN Voor den Kantonrechter”. “Het Vaderland : staat- en letterkundig nieuwsblad“. ‘s-Gravenhage, 09-04-1933.

“STADSNIEUWS. Luitenant-Generaal H. A. Seyffardt.”. “Haagsche courant“. ‘s-Gravenhage, 02-01-1934.

“Geitemie Capituleert”. “Bataviaasch nieuwsblad“. Batavia, 26-01-1934.

Tekst: Dave Datema mmv Ingrid Smits

Gepubliceerd op: 01 oktober 2017

Verhaalnummer: 02

Den Haag – Een protestactie voor betere arbeidsomstandigheden in het Haagse Theater Verkade is vanavond volledig uit de hand gelopen. Actievoerders die tijdens een voorstelling in de theaterzaal hun ongenoegen uitten werden geslagen door de rest van het publiek. Vervolgens werden de demonstranten ook nog eens aangehouden door de politie.

De staking van de toneelspelers is zes dagen geleden begonnen, nadat gesprekken die twee jaar duurden niets hadden opgeleverd. De artiesten eisen van de toneeldirecties een minimumsalaris van 120 gulden, een verblijfskostenvergoeding van 8 gulden per dag en een pensioenfonds. Vooral het laatste punt levert veel weerstand op bij de werkgevers, de theaterdirecteuren.

In sommige theaters zijn de afgelopen dagen voorstellingen geschrapt, omdat er geen acteurs voorhanden zijn. In andere theaters gaan de voorstellingen wel door, omdat de theaterdirecteuren hard optreden.

Voorafgaand aan de voorstelling in het Theater Verkade sprak vanavond directeur Cor van der Lugt het publiek toe. Hij waarschuwde dat er mogelijk pamfletten door de zaal gegooid konden worden. Mensen konden maar beter rustig blijven.

Rumoerige komedie

Op het programma stond de komedie ‘Meneer Parabel en zijn keukenmeisje’ van het Hofstad-toneel. Een van de actrices van deze groep, mevrouw Duymaer van Twist, verving een stakende actrice. Iemand in het publiek was daarvan op de hoogte en maakte de vervangster uit voor ‘onderkruipster’. Agenten, in de zaal aanwezig, grepen meteen in en zette de man de zaal uit.

Maar daarmee was het niet voorbij. Andere staking-sympathisanten lieten van zich horen en de eerste pamfletten vlogen door de zaal. De politie zette daarop nog meer mensen de zaal uit.

Matpartij

Theaterdirecteur Van der Lugt betrad daarna voor de tweede keer het podium. Eensgezind liet het publiek weten dat de groep moest ‘doorspelen’, gevolgd door een staande ovatie aan de directeur.

Na enkele minuten ging het weer mis. Weer werd er geroepen en vlogen de pamfletten door de zaal. Maar dit keer ging het publiek zich ermee bemoeien.

“Er werden kleeren stuk gereten; oogen werden blauw geslagen; sommigen liepen bloedende verwondingen op; in de vestibule, waarheen zich de strijd verplaatste werden ruiten ingedrukt. De politie moest de slachtoffers onder haar bescherming nemen”

(Algemeen Handelsblad – 11-01-1920)

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



‘Doorspelen’

Voor een derde keer betrad Van der Lugt het podium. Opnieuw kreeg hij een staande ovatie. De aanwezigen waren nog steeds van mening dat de acteurs moesten ‘doorspelen’. Ook de hoofdinspecteur van de politie nam daarna het woord. Hij waarschuwde dat de volgende mensen die probeerden de orde te verstoren niet alleen opgepakt zouden worden, maar ook een proces-verbaal zouden krijgen.

Maar binnen vijf minuten ging het weer mis. Van der Lugt, die ook een rol speelde in de voorstelling, kwam het podium op. Vervolgens vroegen meerdere mannen in het publiek de aandacht: “Mijnheer de directeur, ik vraag het woord”.

Maar ze kregen geen gelegenheid om het woord te voeren, want ze kregen meteen klappen van het publiek. Weer werden mensen aangehouden en afgevoerd. Meerdere bezoekers die niets met actie te maken hadden, gingen inmiddels naar huis.

De directeur drukte de achterblijvers op het hart om geen geweld meer te gebruiken in de zaal. Dat gebeurde ook niet meer. Het bleef verder rustig.

Aanhoudingen

Volgens de politie zijn tijdens en na de voorstelling zo’n twaalf mensen opgepakt. Het zou gaan om ‘betaalde propagandisten’, volgens Van der Lugt.

“Twaalf belhamels, geen toneelspelers, maar betaalde propagandisten en beter bekend bij de politie dan bij het schouwburgpubliek, zijn in een der politiebureaux opgeborgen.”

(Algemeen Handelsblad – 11-01-1920)

De Nederlandse Toneel Verbond (NTV) ontkent dat de actievoerders zijn betaald om hun ongenoegen te uiten. Ook wijzen ze erop dat het niet de actievoerders geweest zijn, maar het normale publiek, die de ongeregeldheden in het theater hebben veroorzaakt.

Verder verbaast de NTV zich over het feit dat een dag voor de uit de hand gelopen voorstelling er maar twee kaartjes waren verkocht. Toch zat de zaal bomvol, toen de voorstelling begon.

Tegen de arrestanten is proces-verbaal opgemaakt voor ordeverstoring. Het gaat onder anderen om een man van de gemeentereiniging, een notoire fietsendief en wat marktkooplui. De politie liet weten dat ze van te voren op de hoogte waren van de plannen om aandacht te vragen voor de stakende acteurs. Dat is ook de reden dat de politie in groten getale aanwezig was.

Of er ook arrestaties zijn verricht onder de knokkende theater-bezoekers, is niet bekend.


Hoe ging het verder?

Of er sprake was van een opzet door theaterdirecteur Van der Lugt is nooit helemaal duidelijk geworden, maar sommige (linkse) media waren daar wel van overtuigd.

Het neemt niet weg dat de staking uiteindelijk alsnog doorging. Pas eind mei 1920 werd de staking beëindigd. Het belangrijkste punt, het pensioen, werd niet binnengehaald.

Bronnen:

Wanordelijkheden in het Theater Verkade. “Algemeen Handelsblad“. Amsterdam, 11-01-1920.

De relletjes in het Theater Verkade.”. “Nieuwe Rotterdamsche Courant“. Rotterdam, 12-01-1920.

Wanordelijkheden in het Theater.Verkade. “Algemeen Handelsblad“. Amsterdam, 12-01-1920.

Joosje Lakmaker, Hollands populairste actice – Esther De Boer-van Rijk (Wereldbibliotheek, 2014)

Tekst: Dave Datema mmv Rob Vermeulen

Gepubliceerd op: 01 oktober 2017

Verhaalnummer: 39

DEN HAAG/ROTTERDAM – In een speciale studio in Den Haag is vanavond een speciaal radio-programma verzorgd, dat iedereen thuis kon beluisteren. Het was voor het eerst in de (wereldwijde) geschiedenis dat een vooraf aangekondigd programma thuis beluisterd kon worden.

Een aankondiging van het programma stond gisteravond in de Nieuwe Rotterdamsche Courant. Daarin spraken de makers over een Radio Soireé-Musicale.

De uitzending werd verzorgd vanuit de zelfgebouwde studio aan de Beukstraat in Den Haag. Naast de parademars Turf in je Ransel waren er zangstukken zoals Ave Maria, Carmen en Een meisje dat men nooit vergeet. De uitzending duurde twee tot drie uur en begon om 20:00 uur.

Uit: Nieuwe Rotterdamsche Courant, 05-11-1919

Het programma was te beluisteren met een zogeheten pathofoon met een Philips-Iduret Generatorlamp. Deze moest dan geïnstalleerd zijn in een Radio-Telefonie Zendstation van de Nederlandse Radio Industrie, die ook verantwoordelijk was voor de uitzending.

Grote initiatiefnemer van de radio-uitzending was Hans Idzerda. Hij mag zich na vanavond ook de eerste radiopresentator ter wereld noemen.

Hans Idzerda. Foto: Wikimedia

Idzerda heeft de radiostudio zelf ontworpen en in elkaar gezet. Hij heeft ook een vergunning moeten aanvragen om met zijn PCGG-radiotelefoniezender een uitzending te mogen maken.

Hoeveel mensen er precies naar de uitzending hebben geluisterd is niet geheel duidelijk. Nederland kent ongeveer duizend radio-ontvangers, die het programma kunnen ontvangen. De zelfgebouwde zender van Idzerda zou een paar honderd kilometer moeten halen.



Bronnen:

Nieuwe Rotterdamsche Courant – 05-11-1919 – Radio Soireè-Musicale

Friesch Dagblad – 02-11-2019 – Hanso Idzerda: Het tragische leven van een radiopionier

Beeld en Geluid – Radiopionier Idzerda

DEN HAAG – De inwoners van Den Haag hebben vanmiddag duidelijk hun kant gekozen in de discussie over de rol van het Koningshuis. Tienduizenden mensen stonden op en om het Malieveld en brachten Koningin Wilhelmina alle lof toe, tijdens een rijtocht tussen haar landgenoten.

De tocht van Wilhelmina en de bijbehorende steunbetuiging volgt op de onrust die ontstond vlak na het tekenen van de wapenstilstand tussen Engeland/Frankrijk en Duitsland vorige week. In Rotterdam riep SDAP-leider op tot een revolutie. In Deventer werd een Republikeinse partij opgericht, met als een van de doelstellingen om een einde te maken aan het Koningshuis.

Lees verder: 11-11-1918 – Troelstra roept op tot revolutie in Rotterdam

Lees verder: 11-11-1918 – Opstand en onvrede na wapenstilstand in België en Frankrijk

In de afgelopen dagen waren er al tekenen dat het Koningshuis nog altijd geliefd is in ons land (in tegenstelling tot bijvoorbeeld Duitsland en Oostenrijk, waar complete dynastieën zijn afgetreden). Maar de zorgvuldig geregisseerde tocht van vanmiddag moest de positie van Koningin Wilhelmina bevestigen.

In een brief van burgemeester Patijn die afgelopen zondag werd bezorgd werden alle leden van verenigingen in de stad opgeroepen om in vol ornaat mee te doen aan de huldiging.

“De besturen die hieraan met hun leden wenschen deel te nemen worden uitgenoodigd voor half een uur met hun vaandels of andere onderscheidingsteekenen aanwezig te zijn. Ook de burgerij die Hare Majesteit hulde wil betoogen, zal daartoe ter plaatse in de gelegenheid zijn. Ik noodig de ingezetenen uit morgen de vlag uit te steken en Oranje te dragen”

(Brief burgemeester Patijn, Haagsche Courant, 19-11-1918)

Drukte van belang

Volgens verslaggevers van diverse media werd er massaal gehoor gegeven aan de oproep van burgemeester Patijn.

“Het is werkelijk met een geweldig enthousiasme, dat heden aan den oproep gevolg is gegeven. We hebben nog nóóit zoo veel “Oranje” zien dragen als vandaag. Tienduizenden hadden ’t heden op jas of mantel; er waren auto lantaarns mee versierd; oranje-lievende voerlieden hadden er de koppen van de peerden mee getooid. Het herinnerde aan de dagen van Juliana’s geboorte, en ’t was een spontaan verzet tegen den aanval op ons koningshuis, welke in de afgeloopen week in een onbewaakt oogenblik door een leider, die zich niet in bedwang had, was ondernomen.”

(Haagsche Courant, 19-11-1918)

Ook het leger deed mee met deze bijeenkomst. Een belangrijke teken, omdat in de afgelopen maanden het op sommige plekken onder de dienstplichtigen ook onrustig is geweest.

“In dichte stoeten, het Oranje-vaandel in ’t midden, en oranje op de uniform-pet of op de borst, trokken onderofficieren en soldaten langs ’t paleis naar de Maliebaan, Geuzen-liederen zingende, verheugd over den gunstigen keer dien’s lands zaken nu weer hadden genomen en blijkbaar verheugd dat aan de burgerij kon worden getoond, dat het Nederlandsche leger over ’t algemeen Vorstin en Land getrouw is als voorheen, voor nu en in de toekomst!”

(Haagsche Courant, 19-11-1918)

In de hele stad hadden mensen het rood-wit-blauw buiten gehangen. Ook de trams reden rond met Oranje. Onderweg naar het Malieveld hadden duizenden mensen ook nog gezwaaid naar Paleis Noordeinde, waar Koningin-moeder Emma af en toe voor het raam verscheen.

(Dit artikel gaat verder onder deze advertentie)



Malieveld

Rond één uur verzamelden zich tienduizenden mensen op de Maliebaan voor het hoogtepunt van de huldiging. Onder begeleiding van een militaire muziekkapel kwam een koninklijk rijtuig de Maliebaan oprijden, met daarin Koningin Wilhelmina, Prins Hendrik en de kleine Prinses Juliana.

“Wij kenden minuten-lange ovaties – wij kenden er géén, waarbij de geestdrift zich een half uur en langer achteréén uitte! En zóó een hebben we er vandaag bijgewoond. ’t Was een gejuich, een wuiven met hoeden en petter zonder weer. Buigend, zichtbaar verheugd stond de Koningin in haar rijtuig. Zij wuifde met de hand, ten teken van oprechte dankbaarheid”

(Haagsche Courant, 19-11-1918)

Het open rijtuig ging richting de militaire Bond voor Regeeringsgetrouwen. Daar werden de paarden van het rijtuig losgekoppeld. Soldaten trokken het rijtuig verder, een symbool van de manier waarop het leger achter – of in dit geval voor – het Koninklijk Huis staat.

Vervolgens maakte de Koningin een rondgang over het Malieveld. Uiterst langzaam, want door de menigte kon ze maar moeilijk vooruitkomen. Onderweg kreeg ze bloemen aangeboden, waren er korte toespraken en werd het Wilhelmus meerdere keren ingezet door de aanwezigen.

Tijdens de rondtocht bleek ook dat niet alleen Den Haag zich achter het Koningshuis schaart. Er was een groep Friese militaire vrijwilligers die hare majesteit wat Friese liederen toezong. Ook vanuit Limburg was een delegatie afgevaardigd.

Hoeveel mensen er uiteindelijk op en om het Malieveld stonden is niet duidelijk. Volgens ooggetuigen keken zelfs mensen van de daken rondom het veld toe naar het schouwspel.

(Dit artikel gaat verder onder deze advertentie)



Balkonscene

Na een uur ging het rijtuig met het koninklijke drietal weer terug richting Paleis Noordeinde. De menigte bleef in een feeststemming achter en verzamelde zich uren later voor het paleis.

Konining Wilhelmina, Prins Hendrik en Prinses Juliana verschenen daar opnieuw, maar dit keer op het balkon. Het drietal werd door de menigte toegezongen en opnieuw werd het volkslied ingezet. Op uitnodiging van de koningin kwamen ook de ministers op het balkon, die ook werden toegezongen.

Tot zeker tien uur ’s avonds bleef de menigte staan voor Paleis Noordeinde, in de hoop dat de Koningin nog één keer zou laten zien.

In de rest van het stad was er sprake van een feestelijke stemmen.

“In de koffiehuizen was het stampvol en speelden zich aardige en vroolijke tooneelen af tusschen de bezoekers onderling. Algemeene vreugde wekte op straat een groote huifkar of proviandwagen geheel bezet door militairen die daarop rondsprongen op de muziek van een piano, door een der landsverdedigers lang niet onverdienstelijk bespeeld. Ook werd hier en daar vuurwerk afgestoken.”

(De Maasbode, 19-11-1918)

Pas in de vroege uren van 19 november keerde de rust terug in Den Haag.


Hoe ging het verder?

De tocht door Den Haag is het happy-end voor de Koninklijke famile na een onrustige week. In de dagen na de oproep tot een revolutie waren er voorbereidingen getroffen voor een mogelijk snel vertrek van Wilhelmina uit Nederland.

Zo lagen er twee handkoffers klaar met juwelen en geld, om Koningin-moeder Emma en Koningin Wilhelmina snel over de grens te helpen, mocht dat nodig zijn. Die dreiging was reëel, want de familie van Prins Hendrik, die jarenlang aan het bewind was in Duitsland (Mecklenbrug-Schwering), wordt afgezet. Op paleis Noordeinde waren zelfs mitrailleurs geplaatst.

In de dagen na de wapenstilstand overlegt Wilhelmina met alle betrokken partijen. Ook een troonsafstand wordt niet uitgesloten.

Maar de koningin wordt gerustgesteld door alle steunbetuigingen die in de dagen na de oproep van Troelstra tot een revolutie binnenkomen op Noordeinde.

Als de Koningin op zondag een dienst gaat in de Willemskerk, blijkt hoe groot de steun is voor de Oranjes.

“Een grootsche ovatie wachtte Hare Majesteit toe bij terugkeer in het Koninklijk paleis Noordeinde, omstreeks 12 uur. Toen het koninklijk rijtuig aankwam werd een geweldig gejuich aangeheven door een dichte menigte, die voor het paleis had postgevat en die, zeer geestdriftig gestemd de nationale liederen aanhief.”

(Haagsche Courant, 19-11-1918)

Daarna besluit Koningin Wilhelmina dat ze persoonlijk naar de bijeenkomst op het Malieveld wil, ondanks het advies van premier Ruijs de Beerenbrouck om dat niet te doen. Later zou ze over deze dag hebben gezegd: “Ik heb een revolutie teruggedraaid”

Bronnen:

Theo Kemmeren – Wilhelmina, Vorstin in de Oorlog (1914-1918)

Haagsche Courant – 19-11-1918 – De Huldebetooging voor de Koningin

De Maasbode – 19-11-1918 – Huldiging van H.M. de Koningin – Roerende momenten

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 18-11-2018

Verhaalnummer: 80

DEN HAAG/ROTTERDAM – In het overgrote deel van Zuid-Holland heeft het nieuws van het einde van de grote oorlog in België en Frankrijk voor veel opschudding gezorgd. Er is sprake van blijdschap en op meerdere plekken gingen de vlaggen uit, maar er waren te veel redenen om niet van een feeststemming te spreken.

In alle steden en dorpen was de wapenstilstand tussen de Triple Entente (Frankrijk, Groot-Brittannië en tot voor kort Rusland) en de Centralen (Het Duitsche Rijk en Oostenrijk/Hongarije) het gesprek van de dag. Het zorgde bijvoorbeeld in Den Haag voor veel opwinding.

“Op straat, in de trams, in koffiehuizen en winkels was er maar één gesprek: de wapenstilstand en de overkomst van den Keizer. Nog nooit zijn de extra-edities van de bladen en de talrijke bulletins die daarnaast verspreid werden zoo druk gelezen als vandaag. Waar voor een winkelraam zoo’n krant of bulletin te lezen hing, drongen de menschen telkens weer op een hoop, dikwijls om berichten te herlezen die ze allang wisten.”

(Het Vrije Volk, 12-11-1918)

Ook in Den Haag ging op sommige plaatsen de vlag uit.

Voor de vele duizenden vluchtelingen die in onze regio zijn opgevangen kwam het nieuws als een bevrijding. In Den Haag verzamelden zich in de loop van de dag Belgische soldaten en vluchtelingen zich, die met de Belgische driekleur voorop door de stad trokken. De stoet trok eerst langs de Belgische ambassadeur in Nederland aan de Lange Vijverberg. Voor zijn huis werd het Belgisch volkslied gezongen.

Daarna ging de groep naar de Franse- , Engelse- en Amerikaanse ambassades.

Rotterdam

In Rotterdam was de stemming niet anders dan in andere steden. Bij de vele vluchtelingen die in de stad in hotels worden opgevangen was er wel degelijk sprake van vreugde.

“Er heerschte een opwekte stemming, daar nu de kans op terugkeer van velen hunner naar huis en haard eindelijk geopend was. In een hier ter stede het Hôtel de L’Europe aan de Goudsche Wagenstraat nam een 60-jarige Franschman het woord, om met instemming van allen een plechtige hulde aan de Nederlanders te brengen, voor alles wat men in de bange jaren van oorlog en ballingschap hier voor de vreemdelingen gedaan heeft.”

(Rotterdamsch Nieuwsblad, 13-11-1918)

Vervolgens werd een Frans lied gezongen en werd er getoost op Nederland en de geallieerden.

Nieuwe vluchtelingen

In schril contrast met de blijdschap onder de vluchtelingen die hier in de regio zijn, was het nieuws dat er vanmorgen weer 840 Franse en Belgische vluchtelingen met de trein waren gearriveerd in Rotterdam. Ze zijn tijdelijk ondergebracht in het Uraniumhotel aan de Brede Hilledijk.

Als er plek is, worden ze overgebracht naar een loods van de Holland-Amerika-lijn aan de Wilhelminakade. De eerste schepen voor vluchtelingentransport zijn inmiddels geregeld. Een Brits schip zal later vluchtelingen vanuit Rotterdam meenemen naar het Franse Dieppe.

De verwachting is dat de komende weken ook veel Engelse krijgsgevangen via Rotterdam proberen om terug in Engeland te komen. Alle krijgsgevangenen in Duitsland zijn vrijgelaten en de Duitse douaneposten zijn verlaten. De overheid zal proberen om deze nieuwe stroom mensen in goede banen te leiden.

Dit artikel gaat verder onder de advertentie



Onvrede

Het nieuws van de wapenstilstand komt op het moment dat er in veel landen om ons heen de onvrede een kookpunt heeft bereikt. In Duitsland en Oostenrijk-Hongarije is sprake van een gewelddadige opstand, zoals dat eerder ook in Rusland heeft plaatsgevonden.

Ook in ons land is er sprake van veel onvrede. Voedsel, kleding en andere goederen zijn op de bon. En ondanks het einde van de oorlog, is het nog niet bekend wanneer daar een einde aan komt.

SDAP-leider Jelle Troelstra vindt dit het tijdstip om de revolutie uit te roepen. In een zaal in Rotterdam sprak hij een enthousiaste menigte toe. “Wij komen hier om te spreken op het ogenblik, dat ook ons, de arbeidersklasse, de macht in handen zal geven!” Morgen spreekt Troelstra ook de Tweede Kamer toe.

Lees verder: Troelstra roept op tot revolutie in Rotterdam

Uitbarsting

Op sommige plekken kwam de onvrede ook op geweldadige manier naar buiten. In april van dit jaar braken rellen uit in Den Haag. In een woedeuitbarsting over de tekorten aan voedsel, werden meerdere winkelsbij de Groenmarkt en de Prinsestraat geplunderd.

Maar de onvrede lijkt het grootst onder de 400.000 militairen, die sinds het begin van de oorlog de paraat staan. Vorige maand, toen alle verloven ingetrokken werden, omdat er geruchten gingen dat de Duitsers in België via Nederlands grondgebied wilden terugtrekken, sloeg de vlam in de pan. Meerdere barakken gingen in vlammen op. Volgens de militairen zijn ze het slechte eten en de verveling beu.

De Nederlandse Minister van Oorlog heeft inmiddels aangegeven dat soldaten die met verlof willen, dat zo snel mogelijk kunnen doen. Ook wordt er een begin gemaakt met de demobilisatie.

Het zorgt ervoor dat grote steden wel een probleem kunnen krijgen. Er komen op korte termijn 400.000 mensen bij voor de arbeidsmarkt. In Den Haag en Rotterdam zijn de eerste gesprekken tussen gemeenten en vakbonden begonnen, om te zorgen dat iedereen zo snel mogelijk aan het werk kan.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Spaanse Griep

Een bijkomend probleem is dat een groot deel van Nederland ook gebukt gaat onder de Spaanse Griep. Wekelijks sterven honderden mensen aan de ziekte, die eerder dit jaar voor het eerst in Spanje opdook.

Zo is dit weekend burgemeester Van Schouwen van Bergschenhoek overleden aan de gevolgen van de besmettelijke ziekte.

In Strijen, in de Hoeksche Waard, zijn zo’n 2.000 mensen ziek. Het hele dorp telt ongeveer 4.500 inwoners. Uit Rotterdam komen meldingen binnen van gezinnen waar op één dag soms vier mensen overleden aan de griep.

In Den Haag zijn sommige scholen gesloten, vanwege de uitbraak van de ziekte. Ook in Rotterdam zijn veel scholen dicht. Ook kerkdiensten zijn ingekort of geschrapt. De herdenkingsdienst rondom de Synode van Dordrecht, die 300 jaar geleden plaatsvond, aan de Hovenierstraat in Dordrecht ging wel door.

De Spaanse Griep lijkt eerst op een gewone griep, maar ontwikkelt zich daarna snel tot een felle longontsteking. Binnen een dag kan een patiënt al zijn overleden.


Bronnen:

Nieuwe Rotterdamse Courant – 12-11-1918 – Pagina 2

Rotterdamsch Nieuwsblad – 12-11-1918 – Voorpagina

Telegraaf – 12-11-1918 – Voorpagina

Haagsche Courant – 12-11-1918 – Voorpagina

Rotterdamsch Nieuwsblad – 13-11-1918 – Voorpagina

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 10-11-2018

Verhaalnummer: 232

DEN HAAG – Honderden vrouwen hebben vanmiddag het verbod van de Haagse burgemeester om actie te voeren voor de invoering van gelijke rechten voor de vrouw op slinkse wijze genegeerd. Er was een ‘stille betoging’ op het Binnenhof, voor het begin van de Algemene Beschouwingen, maar van een echte demonstratie was geen sprake.

De vrouwenrechtenactivisten wilden de dag na de Troonrede nog een keer de aandacht vestigen op hun strijd voor de grondwettelijke gelijkstelling van man en vrouw en met name de invoering van het vrouwenkiesrecht.

Maar Burgemeester Van Karnebeek gaf geen toestemming voor een demonstratie op of rond het Binnenhof. Volgens de burgemeester zouden ‘de heren van de Tweede Kamer het zo onaangenaam vinden, als zij niet onbemerkt aan het werk konden gaan.’

Op een verzoek om de actie op een andere plek te mogen houden, kwam geen reactie van de gemeente.

De oplossing kwam van de politie. De hoofdcommissaris liet weten dat de vrouwen werd toegestaan om het Binnenhof over te steken, om aan de andere kant meteen weer te vertrekken.

Verzameld

Aan het begin van de middag kwamen er zo’n driehonderd vrouwen bij elkaar in het restaurant van Hotel De Twee Steden, niet ver van het Binnenhof.

Na een toespraak gingen de vrouwen in hele kleine groepjes richting het Binnenhof, om daar toch een soort van mars voor gelijke rechten te houden. Onder de aanwezigen waren bekende voorvechters voor vrouwenrechten als Wilhelmina Drucker, Josephine Baerveldt-Haver, Henriette Verwey en Annete Versluys-Poelman.

“De leidsters zorgden voor eenige meters tusschenruimte tusschen elke groep. De politie hield langs de gebouwen de paar honderd nieuwsgierigen op een afstand en liet de dames langs de Binnenhofsgebouwen en achter de Ridderzaal om wandelen. Groepjes Kamerleden zagen aan den ingang van het Kamergebouw en voor de vensters de dames voorbijtrekken”

(Tilburgsche Courant, 18-09-1913)

Hoeveel vrouwen er meeliepen is niet duidelijk. Het getal moet ergens tussen de driehonderd en duizend liggen. In totaal staken er 47 groepen het Binnenhof over.

Door de demonstranten werd niet gesproken. Wel droegen sommige vrouwen een witte sjerp met daarop de tekst ‘Grondwettelijke gelijkstelling van man en vrouw’ en een zwart-witte strik. Ook reden er auto’s door de stad met dit soort teksten.

Voorafgaand aan de bijeenkomst had Wilhelmina Drucker al een kort gesprek gehad met minister Cort van der Linden van Binnenlandse Zaken. Hij kreeg een petitie met de eisen van de vrouwen. Hij verwees naar de troonrede, waar gisteren al wat toezeggingen over de kieswet werden gedaan.

Wilhelmina zei tijdens de troontrede dat er een grondwetsherziening aankwam ‘om te komen tot algemeen kiesrecht en wegneming van de belemmeringen voor vrouwenkiesrecht.’ En dat was voor het eerst.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Troonrede

Gisteravond kwamen de vrouwen ook al bij elkaar om de Troonrede te bespreken. Ondanks de historische woorden van Koningin Wilhelmina was er vooral veel onvrede over de aanloop naar de verkiezingen van deze zomer. Toen deden veel (uitsluitend mannelijke) politici beloftes over de invoering van het vrouwenkiesrecht, zonder concreet te worden.

Op dit moment heeft 65 procent van de mannen kiesrecht. Er staat nu nog wettelijk vastgesteld dat een stemmer belasting moet betalen, spaargeld moet bezitten, een examen moet hebben of een bepaald loon moet krijgen. Vrouwen zijn sowieso uitgesteld van het kiesrecht.

In de troonrede werd weliswaar gezegd dat de kieswet weer op de schop moet. Maar de vrouwen zijn bang dat de politiek dusdanig verdeeld is dat het nog jaren kan gaan duren voordat het vrouwenkiesrecht is ingevoerd.


Hoe ging het verder:

Het duurde nog wel even voordat de ‘grondwettelijke gelijkstelling tussen man en vrouw’ geregeld was. Pas in 1922, dus bijna tien jaar later, mochten ook vrouwen voor het eerst naar de stembus.

De kieswet werd wel binnen een paar jaar aangepast. Het grootste verschil is dat alle mannen van boven de 25 jaar mochten stemmen. Ook was er het passief kiesrecht. Dat hield in dat er op vrouwen gestemd kon worden, maar dat vrouwen zelf niet mochten stemmen.

Vrouwen waren dus alsnog afhankelijk van mannen voor een plek in de volksvertegenwoordiging. Slechts één vrouw haalde de Tweede Kamer in 1917, Suze Groeneweg en dat was ook nog eens op basis van de plek op de kieslijst in plaats van het aantal voorkeurstemmen.

Maar in 1922 mochten vrouwen voor het eerst ook zelf stemmen. Dat gold ook voor Koningin Wilhelmina, die daarvoor dus geen stemrecht had.

Het bovenstaande verhaal maakt deel uit van de serie verhalen van de Maand van de Geschiedenis 2018. Het thema dit jaar is Opstand. In dit verhaal komen vrouwen in opstand voor eigen rechten en laten ze zich niet tegenhouden. En zeker niet door mannen.

Bronnen:

Leeuwarder Courant – 18-09-1913 – Vrouwenbetooging in Den Haag

Haagsche Courant – 18-09-1913 – De betooging voor Vrouwenkiesrecht

Rotterdamsch nieuwsblad – 18-09-1913 – Binnenland

Bataavsch nieuwsblad – 19-09-1913 – Betooging Vrouwenkiesrecht

Stichting Wilhelmina Drucker Fundatie – Stille betooging Den Haag

Auteur: Dave Datema

Gepubliceerd op: 01-10-2018

Verhaalnummer: 214

Den Haag – Het Nederlands voetbalelftal heeft een stunt neergezet, door de oefenwedstrijd tegen het nationaal amateurelftal van Engeland te winnen. Op een meer dan uitverkocht Houtrust in Den Haag werd met 2-1 gewonnen. Spartaan Henri ‘Huug’ de Groot was de grote man aan Nederlandse kant, met twee doelpunten.

Het Nederlands Elftal speelde acht jaar geleden voor het eerst een officiële interland. Sinds 1907 wordt het Engelse amateurteam om de twee jaar uitgenodigd. Sindsdien heeft Oranje alleen nog maar verloren.

De Engelsen staan bekend als de uitvinders van het voetbal en daarmee dus de beste ploeg van de wereld. Engeland kent al jaren een professionele competitie en een amateurtak. De beste amateurs worden voor deze ploeg geselecteerd. In 1900 en 1908 werd de ploeg Olympisch kampioen.

“Van al de internationale wedstrijden, die Nederland speelt, is die tegen Engelschen de voornaamste. Zij zijn immers onze leermeesters op het voetbalveld. Mulier heeft het spel uit Engeland hier gebracht. De toeren van Sparta en R.A.P. en later ook van andere verenigingen naar Engeland hebben het spel veel goed gedaan en de bezoeken van Engelsche vereenigingen, aan ons land gebracht, hebben onzen spelers veel geleerd.”

(Nieuwe Rotterdamsche Courant – 23-03-1913)

Ondanks dat niet de beste Engelse voetballers tegenover ‘Oranje’ staan, de profs doen immers niet mee, is het geen ploeg om te onderschatten. De Engelse amateurs wonnen alle zeven wedstrijden tegen Nederland, die tot nu toe zijn gespeeld (met onder meer een 12-2 en 9-1 overwinning). De beste prestatie is een 1-0 nederlaag in Engeland.

Maar de ploeg is niet onverslaanbaar. De Denen wonnen al een keer van een (verzwakt) Engels amateurteam. De Duitsers en de Belgen sleepten er een keer een gelijkspel uit.

Drukte

De autoriteiten en de voetbalbond hadden niets aan het toeval overgelaten. Op het Houtrust, het terrein van H.B.S., pasten 15.500 toeschouwers. De verwachting was dat het bijzonder druk zou worden bij het sportterrein.

Er waren extra trams en treinen geregeld die de toeschouwers van en naar het terrein zou vervoeren. Op het terrein zelf waren borden neergezet, zodat mensen konden zien waar ze naartoe moesten. Daarnaast was er een opmerkelijk en dringend verzoek aan de vrouwelijke bezoekers om hun ‘hoedenpennen te beschermen’. “Bij gelegenheden waar zoveel duizendtallen bij elkander komen, is het dragen van onbeschermde hoedenspelden uiterst gevaarlijk en onverantwoordelijk”, laat de organisatie weten.

De waarschuwingen voor drukte waren niet voor niets. Nog voordat het sportpark werd geopend, stonden er lange rijen voor Houtrust. Er wordt besloten om de hekken eerder te openen. Er zitten uiteindelijk tussen de 16.000 en 17.000 mensen op de tribunes als de wedstrijd begint.

Dat de wedstrijd niet alleen interessant is voor ‘het gewone volk’ blijkt wel uit de bezetting van de eretribune. Naast de burgemeester van Den Haag worden ook ministers, topambtenaren, generaals en zelfs een Belgische prins en prinses gezien.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Omzetting

De Engelse bondscoach van het Nederlands Elftal, Edgar Chadwick, was vlak voor de wedstrijd genoodzaakt om zijn plannen om te gooien. Door een heupblessure kon de 19-jarige Jan van Breda Kolff niet meespelen. Zijn plaats voorin werd ingenomen door Spartaan Henri de Groot. De Rotterdamse supporters noemen hem liefkozen Huug, verwijzend naar Hugo de Groot uit onze geschiedenislessen.

Oranje speelde wel in de gebruikelijke 2-3-5 opstelling.

Na de huldiging van Spartaan Bok de Korver vanwege zijn dertigste interland en de aftrap door burgemeester Van Karnebeek van Den Haag neemt Oranje meteen het initiatief. De Groot stuitte al snel op de Britse goalie Ron Brebner. Een paar minuten later was het wel raak, toen hij de bal simpel langs de doelman kon schuiven.

De openingstreffer zorgt voor een golf van blijdschap op Houtrust. Zou het dan eindelijk een keer lukken om de Engelsen te verslaan? De regenbui die op dat moment losbarst boven Den Haag kan de pret niet drukken.

Daarna breekt een sterke fase aan de Engelsen. Vooral sterspeler Vivian Woodward, voormalig international in het Engelse ‘profteam’, dook keer op keer gevaarlijk op voor het doel van Just Göbel. Na ongeveer een half uur spelen mag de spits van Chelsea weer uithalen. Göbel raakt de bal nog, maar kan het schot niet keren; 1-1.

De Vitesse-doelman sleept daarna Oranje erdoorheen. Meerdere keren weet hij te redden op Engelse doelpogingen. Als hij er daarna één keer naast zit, heeft hij het geluk aan zijn zijde. Woodward raakt de lat.

Ook na de rust zijn er kansen voor beide ploegen. Als Oranje vervolgens een vrije trap te nemen krijgt net buiten het strafschopgebied gaat Henri de Groot weer achter de bal staan. Zijn inzet wordt in de muur door een Engels been van richting veranderd. Toch verdwijnt de bal in het doel; 2-1.

In de resterende dertig minuten is het voor de Nederlandse toeschouwers vooral nagelbijten. De Engelsen voeren de druk verder op, maar Göbel maakt een koele indruk en redt keer op keer.

Aan de andere kant geven de Engelsen nu zoveel ruimte weg dat De Groot en Westra van Holthe meerder kansen krijgen, maar die niet verzilveren.

Dit artikel gaat verder onder deze advertentie



Volksfeest

Het eindsignaal van de Belgische scheidsrechter Barette zorgde voor een waar volksfeest.

“Het enthousiasme is niet te beschrijven. Die 17000 menschen staan te dansen, te juichen en te springen en brengen den spelers een geweldige ovatie. Het publiek dat de spelers wil huldigen, verbreekt ten kostte van jas of costuum de versperringen, hoe ook commissarissen dat trachten tegen te houden.”

(Het Nieuws van de Dag, 25-03-1913)

Meerdere spelers als doelman Göbel, Bok de Korver en David Wijnveldt gaan op de schouders. Ook de Engelse Vivian Woodward wordt in de hoogte getild door het overenthousiaste publiek. Op de schouders van het feestende publiek worden de spelers naar de kleedkamers gebracht. In de wandelgangen wordt de wedstrijd nu al omschreven als ‘het wonder van Houtrust’.


Nederland – Engeland (amateurs): 2-1

7’ 1-0 De Groot, 29’ 1-1 Woodward, 56’ 2-1 De Groot

Opstelling Nederland: Göbel (Vitesse), Wijnveldt (UD), Bosschart (Quick), Boutmy (HBS), De Korver (Sparta), D. Kessler (HVV), Van der Wolk (Sparta), Westra van Holthe (Achilles’94), De Groot (Sparta), Vos (UVV), T. Kessler (HVV).

Opstelling Engeland (a): Brebner (Chelsea), Ansell (Oxford City), Knight (Portsmouth), McWhirter (Leicester Fosse), Veitch (Stockton), Dines (Ilford), Shipway (Dulwich Hamlet), Littler (1st Kings Royal Rifles), Woodward (Chelsea), Douglas (Ilford), Callender (Stockton)

Scheidsrechter: Barette (België), Tromp (NL), Roberts (ENG)


Hoe ging het verder:

De overwinning van het Nederlands Elftal tegen de Engelse amateurs is voor deze periode een van de grootste sportprestaties van een Nederlandse ploeg. Tot aan de Eerste Wereldoorlog zou Oranje nog één keer uitkomen tegen het amateurteam, in november 1913. Toen won Engeland ‘gewoon’ weer met 2-1. De Nederlandse goal wordt gescoord door HBS-speler Joop Boutmy.

Van een ommekeer was ook geen sprake, want een paar weken later verloor Oranje kansloos van België met 4-2 (in vrijwel dezelfde opstelling).

Daarna duurt het tot 1935 totdat Nederland weer tegen de Engelsen speelt, dan tegen het ‘profteam’. Die wedstrijd wordt met 1-0 verloren. Dan doen er bij Oranje al spelers mee als Puck van Heel, Bep Bakhuys, Kick Smit en Kees Mijnders.

In de jaren ’50 volgen er nog twee wedstrijden tegen het amateurteam. In 1952 wordt met 2-2 gelijkgespeeld in Boothferry Park (Hull). Twee jaar later wint Oranje weer, met 1-0 in de Kuip. Daarna speelt het Engelse amateurteam nog wel wedstrijden tegen Oranje, maar dan spelen ook bij Oranje alleen maar amateurs.

De Korver

Voor het Spartaanse clubicoon Bok de Korver was het zeker zijn hoogtepunt in zijn interlandcarrière. Hij zou na deze wedstrijd nog twee keer in Oranje spelen, tegen België en nogmaals tegen Engeland.

De Korver werd voor de wedstrijd tegen Engeland gehuldigd voor 30 interlands, maar in feite was het zijn 29e. Een bondswedstrijd (geen officiële interland) werd meegerekend.

Tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog speelde Oranje nog vier wedstrijden, maar zonder De Korver. Nadat de oorlog was afgelopen was hij met zijn 35 jaar te oud om interlands te spelen, zo vond hij zelf.

Bronnen:

“SPORT. VOETBAL.”. “Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant. Nijmegen, 22-03-1913.

“Sport. Voetbal.”. “Nieuwe Rotterdamsche Courant. Rotterdam, 23-03-1913.

“SPORT EN SPEL. HOLLAND—ENGELAND.”. “De Maasbode. Rotterdam, 23-03-1913.

“SPORT. Holland-Engeland 2-1. Voetbal. Een mooie Nederlandsche overwinning.”. “Het nieuws van den dag : kleine courant“. Amsterdam, 25-03-1913.

“SPORT EN SPEL. VOETBALUITSLAGEN.”. “De Maasbode. Rotterdam, 25-03-1913.

Alle Football Online – England’s Matches Amateur

Tekst: Dave Datema mmv Sjoerd Bootsma

Gepubliceerd op: 01 oktober 2017

Verhaalnummer: 44