Skip navigation

Rampen zijn van alle tijden. Overstromingen, explosies, ongelukken. Alleen sommige rampen blijven langer hangen dan anderen, zoals de Watersnoodramp, de Sint Elisabethsvloed en de Bijlmerramp. In de Maand van de Geschiedenis blikt Dag van Toen terug op rampen in Zuid-Holland die niet meer heel uitgebreid op het netvlies van mensen staan.

De keuze voor de Top10 van Vergeten Rampen is uiteraard compleet arbitrair, omdat menselijk leed uiteraard (en gelukkig) niet met elkaar te vergelijken is. Het is slechts een poging om deze rampen ook eens voor het voetlicht te krijgen.

5. Treinramp in Sliedrecht (1942)

Bij een treinongeluk bij Sliedrecht komen achttien mensen om het leven. Een trein boort zich in een stilstaande passagierstrein, die stond te wachten bij het station. Meerdere treinstellen worden verpulverd.

“De ravage was enorm. De stoomlocomotief reed nog ongeveer honderd meter door, voordat het ontspoorde. De houten wagons werden in elkaar gedrukt, alsof ze van papier waren. De meeste slachtoffers zaten in de stoptrein.”

(fragment Dagvantoen, ‘Ravage na treinramp bij Station Sliedrecht’)

Een van de wissel stond verkeerd afgesteld. Ook was er sprake van ‘gebrekkige communicatie’. Op het moment van het ongeluk was de crash bij Sliedrecht het één-na-grootste treinongeluk in de Nederlandse geschiedenis. Inmiddels staat het ongeluk vierde op de lijst met meeste slachtoffers.



4. Derde Sint-Elizabethsvloed, definitief ontstaan van de Biesbosch (1424)

De meeste mensen kennen de tweede Sint-Elisabethsvloed (1421), Daarbij waren grote gebieden rondom Dordrecht onder water gelopen. De derde vloed, een paar jaar later, had mogelijk nog grotere gevolgen.

Na de vorige vloed waren de mensen van het gebied aan de slag gegaan om de dijken te herstellen en het water weg te pompen. Door de nieuwe overstroming waren al deze reparaties weer compleet weggevaagd.

De overstroming zorgde voor een enorme klap voor het moraal van de mensen. Er werd daarna niet eens meer een poging gedaan om de dijken van de Groote Waard opnieuw te herstellen. Dordrecht werd een eiland in een binnenzee. Het was het definitieve begin van de Biesbosch, op een manier zoals we het nu nog kennen.



3. Rampjaar 1672

Een van de belangrijkste redenen dat het thema van de Maand van de Geschiedenis ‘Wat een ramp’ is geworden, is omdat het dit jaar precies 350 jaar is na ‘het rampjaar 1672’.

Voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ging alles mis. Engeland, Frankrijk, Münster en Keulen vielen het land binnen. De Fransen trokken via het oosten ons land binnen. Door de snelle opmars brak in het westen paniek uit. Volgens een Nederlands gezegde was ‘de regering radeloos, het volk redeloos en het land reddeloos’.

In veel plaatsen brak rellen uit. De opstandelingen eisten dat de Prins van Oranje (Willem III) eindverantwoordelijk zou worden gemaakt. De woede richtte zich ook op de politici die het daarvoor voor het zeggen hadden. Het bekendste verhaal is de lynchpartij waarbij de Dordtse broers Johan en Cornelis de Witt om het leven kwamen.

In de oorlog die zeven jaar duurde (Frans-Nederlandse Oorlog 1672-1679) dolf Frankrijk uiteindelijk het onderspit.



2. De ramp met de SS Berlin bij Hoek van Holland (1907)

Tijdens een storm voor de kust komt het passagierschip SS Berlin bij Hoek van Holland in de problemen. Het schip vaart op de Noorderpier en breekt in tweeën. Er komen 128 mensen om het leven.

De redders van de President van Heel waren in de buurt, maar slaagden er niet in om op het schip te komen. Na enkele uren zonk een van de twee delen in het water. Op dat deel bevonden zich de meeste opvarenden.

De ramp trok ook veel publiek naar Hoek van Holland, merkte journalisten in die tijd. Volgens verslaggever J.L. Pissuise van het Algemeen Dagblad zat de trein naar Hoek van Holland vol met mensen die benieuwd waren wat ze zouden aantreffen.

In Hoek van Holland werden toen de eerste lichamen opgevangen. Het waren er echter zoveel dat de stationshal moest worden gebruikt als mortuarium.

“Zoo werd het ruime lokaal ingericht tot een groote doodenhal, waar de toeschouwers met ontblooten hoofd zwijgend omgingen en de plechtige stilte alleen werd gestoord door den somberen loei van een stoomboot in den Waterweg, een wanhoopsgil van een locomotief buiten, en dof geklop uit de aangrenzende loods… waar men mèèr britsen timmerde èn doodskisten.”

(De schipbreuk van de “Berlin” 21 Februari 1907. Volledig verhaal van de scheepsramp aan den Hoek van Holland, JL Pisuisse)


  1. De processie die in het water viel in Charlois (1511)

Bovenaan de lijst staat de meest opmerkelijke ramp, ook al ontbreekt veel informatie. In februari 1511 wordt in Charlois (nu deel van Rotterdam) de nieuwe dorpskerk geopend.

De winter was bijzonder streng geweest. Het begon al met vriezen in november en het ijs was zo sterk dat men met paard en wagen over het water kon rijden.

Voor de inwijding van de kerk vond een processie plaats. De route van de processie ging over de rivier. In de dagen voor de processie was de wind gedraaid naar het noordwesten. Daardoor werd zout water richting de stad gestuwd en ontstonden scheuren in het ijs. De autoriteiten hadden de organisatie van de processie gewaarschuwd voor een gevaarlijke situatie, maar de optocht ging alsnog door.

Midden op de rivier liepen uiteindelijk vijfduizend deelnemers van de processie, toen het ijs begon te breken. Een groot deel van de processiegangers verdrinkt.

De schattingen van het aantal slachtoffers liggen bijzonder hoog: tussen de 1000 en 4000 mensen zouden het niet overleefd hebben.

De plek van het ongeluk zou nog altijd Papengat of Monnikengat genoemd worden. De plek van de ramp zou bij de huidige Sluisjesdijk, bij de Waalhaven liggen.

Bron: Engelfriet

Klik hier voor het eerste deel van de Top10 Vergeten Rampen van Zuid-Holland.

Rampen zijn van alle tijden. Overstromingen, explosies, ongelukken. Alleen sommige rampen blijven langer hangen dan anderen, zoals de Watersnoodramp, de Sint Elisabethsvloed en de Bijlmerramp. In de Maand van de Geschiedenis blikt Dag van Toen terug op rampen in Zuid-Holland die niet meer heel uitgebreid op het netvlies van mensen staan.

De keuze voor de Top10 van Vergeten Rampen is uiteraard compleet arbitrair, omdat menselijk leed uiteraard (en gelukkig) niet met elkaar te vergelijken is. Het is slechts een poging om deze rampen ook eens voor het voetlicht te krijgen.

10. De watersnood van 1809

Grote delen van Midden-Nederland overstromen in januari 1809. Dat is niet heel ongebruikelijk, maar de reden waarom wel. Door een zeer strenge winter bevriest het water in de Biesbosch. Daar ontstaan complete ijswallen, doordat rivierwater óver het ijs probeert een heenweg te zoeken en direct ook bevriest.

Daardoor ontstaat een soort dam in de rivier ter hoogte van Dordrecht. Achter die dammen stijgt het water in de rivier razendsnel. Op 13 januari 1809 vindt de eerste dijkdoorbraak plaats. In dorpen in het rivierengebied komen honderden mensen om het leven.

Net als bij de Leidse Buskruitramp bezoekt Lodewijk Napoleon het rampgebied. Hij zorgde ervoor dat de stroom aan hulpgoederen op gang kwam en schonk een bedrag van bijna een miljoen gulden, een enorm bedrag voor in die tijd.



9. Instorten Pieterskerk (1512)

De enige ramp zonder directe slachtoffers. Want zelfs de pastoor van de kerk overleefde deze ramp. Toch zijn de gevolgen van de ramp nog altijd zichtbaar, omdat het opmerkelijk is dat een stad als Leiden niet eens een kerktoren in de skyline heeft zitten.

Op 5 maart 1512 stort plotseling de kerktoren van de Pieterskerk, in het centrum van Leiden. De toren was ongeveer 100 meter hoog.

“De instorting komt niet geheel als een verrassing. Tijdens de mis vorige week zondag kwamen al grote stukken steen tijdens de dienst naar beneden zetten. Desalniettemin ging de dienst gewoon door”

(fragment ‘Toren Pieterskerk in Leiden ingestort’, Dagvantoen)

De kerk wordt na de ramp grondig verbouwd, maar een kerktoren komt niet meer terug. De reden daarvoor lag vooral op financieel vlak.



8. Marineschip De Adder verdwijnt voor kust van Scheveningen (1882)

Het is nog altijd de grootste scheepsramp in vredestijd die de Nederlandse marine ooit heeft getroffen. Op 5 juli 1882 verdwijnt op klaarlichte dag  de rammonitor Zr. Ms. Adder, niet ver van Scheveningen. De 65 bemanningsleden komen om het leven.

Het schip was onderweg van IJmuiden naar Hellevoetsluis. Ter hoogte van Scheveningen raakte het schip in de problemen, maar het is vrij onduidelijk wat er aan de hand was. Er waren geen noodsignalen verstuurd. Een visserschip, dat gaat kijken, zag niemand op het dek en zag ook geen noodsein, ook al sloegen de golven inmiddels over het schip heen.

Dagenlang is er dan onduidelijkheid over De Adder. In de dagen erna wordt wel een reddingsboei opgevist en ook spoelen er twee lichamen aan. In de dagen daarna worden nog meer lichamen uit het water gehaald (tot aan Vlieland en Terschelling aan toe).

Wat er precies is gebeurd blijft onduidelijk. Een ontploffing aan boord wordt uitgesloten, omdat alle slachtoffers een reddingsvest om hadden (bij een explosie hadden ze niet de tijd gehad om dat aan te trekken). Toch moet de oorzaak vrij plotseling gekomen zijn, omdat de commandant van het schip niet de tijd had gehad om het schip richting de kust te laten varen.

De laatste jaren wordt de ramp met Zr. Ms. Adder herdacht in Scheveningen.

Een terugblik van de Koninklijke Vereniging Marine-officieren vind je hier



7. Brand in pension in Den Haag (1992)

De meest recente ‘vergeten ramp’ op deze lijst is de brand in pension De Vogel in Den Haag. Bij de brand komen elf mensen om het leven.

Pension De Vogel aan de Scheepmakerstraat is een opvang voor mensen die op allerlei andere plekken buiten de boot vallen: ex-psychiatrische patiënten, zwervers en prostituées. Het pension wordt gerund door ‘Ma Vogel’.

Dat in zo’n pension de spanningen nog wel eens hoog oplopen, blijkt op 16 september 1992. Een van de gasten, Marlene T., dreigt na een ruzie het hele pand in brand te steken. Ze koopt een jerrycan met benzine en zet haar kamer op de tweede verdieping in brand.

In het inferno dat ontstaat springen meerdere mensen uit de bovengelegen verdiepingen.

“De brandweer en politie, die met twee ladders bezig waren, riepen: blijf staan, blijf staan… Maar zeker zes, zeven mensen sprongen toch, sommigen half in brand. Drie vielen er dood voor mijn voeten. Je denkt: ik moet wat doen, maar je staat machteloos. Dit is het ergste wat ik ooit gezien heb.”

(ooggetuige, Trouw, 17-09-1992)

De vrouw die heeft bekend dat ze de brand heeft aangestoken wordt volledig ontoerekeningsvatbaar verklaard. Ze kreeg tbs opgelegd.

6. Vijf brandweerlieden komen om bij oliebrand in Vlaardingen (1951)

Het is nog altijd het grootste aantal brandweerlieden dat ooit bij een brand is omgekomen. Bij een brand in Vlaardingen in de Koningin Wilhelminahaven rijdt een volgeladen brandweerwagen het brandende water in. Vijf mensen komen om.

Op 9 februari 1951 breekt er brand uit in de Koningin Wilhelminahaven. Het water is vervuild met olie, dat in brand vliegt. Een van de brandweerwagens die onderweg is naar de brand arriveert bij de havenkade, maar komt in de dikke rook terecht. De bestuurder ziet niets meer en rijdt met zijn wagen zo het water in.

“Men hoorde een doffe klap, toen de auto de glooiing afreed en half in het water, half op een daar drijvende ponton terechtkwam. Er was het afgrijselijke gegil van de inzittenden, die geprobeerd moeten hebben zich uit de auto en het vuur te bevrijden en die daarbij in de brandende olie op het wateroppervlak vielen.”

(Vrije Volk, 10 februari 1951)

Alleen de bevelvoerder overleeft het ongeluk. Hij wordt met zware brandwonden overgebracht naar het ziekenhuis.

Lees hier het vervolg op de Top10 van Vergeten Rampen van Zuid-Holland

20 augustus 1672 – GEBROEDERS DE WITT GELYNCHT IN DEN HAAG

Den Haag – De Dordtse broers De Witt zijn door een menigte in Den Haag ter dood gebracht. Cornelis was even daarvoor verbannen uit Nederland, omdat hij iemand de opdracht zou hebben gegeven om Stadhouder Willem III te vermoorden. Nadat een boze menigte (de schutterij, prinsgezind) eerder werd tegengehouden, dringen ze later toch door tot de kamer van de broers, waarna ze worden vermoord.

Lees verder: Politieke moord in Den Haag: woedende menigte lyncht gebroeders De Witt

 

20 augustus 1970 – HAAGSE TEXTIELREUS OP OVERNAMEPAD OP HET MATJE GEROEPEN

Den Haag – De Haagse vastgoedhandelaar Cor de Ruiter moet tekst en uitleg geven aan de SER-raad over de recente overnames in de textielwereld die op zijn naam staan. In een paar maanden tijd neemt hij de textielwinkels Schröder, Het Lingeriehuis, Gerzon en Bisschof over. De vakbonden, die compleet verrast zijn, zijn bang dat het ten koste gaat van veel banen en zeggen dat er fusie-regels overtreden zijn. Maar omdat de SER-raad nog geen straffen kan uitdelen, blijft het bij een publiekelijke tik op de vingers.

20 augustus 2010 – SPARTA ROLT ALMERE CITY OP; 12-1

Rotterdam – Tijdens de eerste thuiswedstrijd van Sparta in het seizoen rolt de thuisploeg Almere City op. Debutant Johan Voskamp, die een dag ervoor pas voor het eerst meetrainde, scoort 8 keer. Bij rust staat het al 6-0, met vijf doelpunten van Voskamp. Vlak voor tijd krijgt de Westlander een staande ovatie van het publiek. Sparta deelt nu het record voor ‘grootste overwinning’ in het Nederlandse betaald voetbal met Ajax (Ajax-Vitesse 12-1). Het is ook de grootste overwinning ooit in de Eerste Divisie.

Voor heel veel data zijn al mooie en bijzondere verhalen en gebeurtenissen gevonden. Voor 21 augustus is dat nog niet het geval. Tips? Stuur die naar redactie@dagvantoen.nl

 

22 augustus 1299 – EINDE BELEGERING VAN DORDRECHT

Dordrecht – Na ruim een maand komt er een einde aan de belegering van Dordrecht door Aloud van Ierseke (namens Wolfert van Borselen). Van Borselen eiste meer inkomsten uit het Dordtse stapelrecht, maar de stad weigerde. Het leger van Van Borsele trok zich terug op Kasteel Crayenstein. Na de dood van Wolfert van Borselen in Delft trok de Dordtse bevolking naar Crayenstein en nam Aloud van Ierseke gevangen. In Dordrecht werd hij door een woedende menigte doodgeslagen.

22 augustus 1960 – PLANTA-AFFAIRE IN ROTTERDAM

Rotterdam – In Rotterdam worden pakjes Planta (margarine) uit de schappen gehaald, omdat een nieuw ingrediënt jeukende bultjes veroorzaakt. Meer dan 100.000 mensen krijgen klachten. De Planta-affaire is geboren:

Lees verder: Unilever haalt Planta uit de schappen vanwege jeukende bultjes

22 augustus 1986 – GEWELDDADIGE ONTSNAPPING UIT SCHEVENINGSE GEVANGENIS

Scheveningen – Vier mannen, met allen meer dan tien jaar gevangenisstraf, weten te ontsnappen uit de Scheveningse gevangenis. Onder hen is één van de ontvoerders van Freddy Heineken (niet Holleeder of Van Hout) en één van de ontvoerders van mevrouw Van der Valk. Ze weten te ontsnappen met behulp van vuurwapens en gaan ervandoor in gereedstaande auto’s.

22 augustus 2009 – DODE BIJ RELLEN STRANDFEEST HOEK VAN HOLLAND

Hoek van Holland – Bij een strandfeest op bij Hoek van Holland wordt een groep agenten in het nauw gedreven door een stel agressieve feestgangers. Als waarschuwingsschoten niet helpen en de agenten worden aangevallen wordt er gericht geschoten. Een 19-jarige Rotterdammer komt om het leven.

Lees verder: Dode na rellen op strandfeest in Hoek van Holland

23 augustus 1976 – WIJKAGENTEN DAGEN VAN HANEGEM UIT VOOR HARDLOOPWEDSTRIJD

Alkmaar/Rotterdam – De kersverse AZ-speler Willem van Hanegem maakt met een spontane opmerking nogal wat agenten boos. Na de wedstrijd tegen Sparta (22 augustus, 1-1) zegt hij: “Ik had de conditie van een wijkagent.”

Een Rotterdamse wijkagent daagt vervolgens Willem van Hanegem uit voor een hardloopwedstrijd.

Willem van Hanegem

Lees verder: Van Hanegem uitgedaagd na omstreden opmerking over ‘conditie van een wijkagent’

23 augustus 2017 – ROTTERDAMS ROCKCONCERT GESCHRAPT NA TERREURDREIGING

Rotterdam – Een concert van de Amerikaanse band Allah-Las in de Maassilo in Rotterdam wordt geschrapt, vanwege terreurdreiging. De tip is afkomstig uit Spanje. Om die reden wordt een Spaans busje, dat toevallig in de buurt was, aan de kant gezet en doorzocht. Er blijken gasflessen in te staan. Dagen later wordt een 22-jarige man uit Brabant opgepakt voor de dreiging. De man in het busje had niets met de zaak te maken.

24 augustus 1566 – KERK IN DELFT BESTORMD DOOR PROTESTANTEN; ANDERE KERKEN VOLGEN

Delft – Voor het eerst in Holland vindt er een beeldenstorm plaats. De bestorming van de katholieke kerk in Delft komt als een verrassing, zodat – in tegenstelling tot plaatsen als Rotterdam en Dordrecht – de kunstwerken niet in veiligheid waren gebracht. Na Delft volgen nog steden als Den Haag, Brielle en Leiden, waar de beeldenstorm toeslaat.

Lees verder: Kerkvandalen trekken nu ook door zuidelijk Holland

26 augustus 1970 – FEYENOORD ALS EERSTE NEDERLANDSE CLUB IN STRIJD OM WERELDBEKER

Rotterdam – In Buenos Aires (Argentinië) speelt Feyenoord de eerste wedstrijd om de Wereldbeker voor clubteams. Estudiantes is de tegenstander. De thuisploeg staat al vrij snel 2-0 voor, maar via Ove Kindvall en Willem van Hanegem wordt er een gelijkspel uitgesleept. Op 9 september wint Feyenoord na een bikkelharde wedstrijd met 1-0 en pakt het de wereldtitel.

Soms vind je op één datum meer dan tien mooie historische gebeurtenissen en op andere dagen lijkt er niets gebeurd te zijn. Dat geldt ook voor 27 augustus. Heeft u een tip? Stuur die dan naar redactie@dagvantoen.nl

Eiland Tiengemeten – Foto: Flickr

Er wordt nog steeds gezocht naar dé gebeurtenis die altijd verbonden zal zijn met 28 augustus. Voorlopig is die nog niet gevonden. Meer succes? Stuur dan een mail naar redactie@dagvantoen.nl